DULINGVA RAPIDA VORTARO PORTUGALA-ESPERANTO - AKTUALIGO EL DECEMBRO 2025

REFERÊNCIAS: ESPERANTO PORTUGUÊS PORTUGALA DICIONÁRIO VORTARO GLOSSÁRIO GLOSARO TERMINARO TRADUZIR 

ABATER (Fazer cair, lançar por terra, derrubar; Fazer descer; abaixar.) = FALIGI; PLANKENĴETI; MALSUPRENIRIGI; MALSUPRENIGI; MALLEVI; SUBIGI

ACHACHAIRU (Ou mangostão boliviano, (em latim, Garcinia humilis): Fruta exótica originária da Bolívia, que se destaca pelo sabor agridoce, polpa branca suculenta e casca alaranjada firme, sendo cultivada em regiões como a Amazônia e o Sudeste brasileiro, sendo também rica em vitamina C, potássio e antioxidantes, e sendo consumido in natura, em sucos e sorvetes. // Ekzotika frukto origininta en Bolivio, kiu elstaras pro la dolĉamara gusto, suka blanka pulpo kaj firma oranĝkolora ŝelo, estante kultivata en regionoj kiel Amazonio kaj la brazila Sudorienta regiono, estante ankaŭ riĉa je vitamino C, kalio kaj antioksidantoj, kaj estante konsumata in natura, en sukoj kaj ŝorbetoj.) = AĈAĈARIO

AGROINTELIGÊNCIA (Uso de dados, IA e sensores para otimizar a produção agrícola. // Uzo de datumoj, artefarita intelekto kaj sentiloj por optimumigi agrikulturan produktadon.) = AGROINTELIGENTECO; AGROINTELEKT(EC)O

ALGORITMO EXPLICÁVEL (Sistema de IA cujas decisões podem ser compreendidas e auditadas por humanos. // Artefarit-intelekta sistemo, kies decidoj povas esti komprenataj kaj kontrolataj de homoj.) = KLARMONTRA / HOMKOMPRENIGA / HOMKONTROLA ALGORITMO

ALIENÍGENA BIOLUMINESCENTE (Hipótese de vida extraterrestre que emite luz própria. // Hipotezo pri ekstertera vivulo, kiu elsendas propran lumon.) = BIOLUMINESKA EKSTERTERANO

AMBIÊNCIA SONORA (Projeto ou curadoria de som para criar uma atmosfera específica em um espaço. // Projekto aŭ prizorgado de sono por krei specifan atmosferon en spaco.) = MEDIA / SPACA SONECO

ANARCOCAPITALISMO DIGITAL (Ideologia que defende a substituição do Estado por contratos e criptomoedas. // Ideologio, kiu defendas la anstataŭigon de la ŝtato per kontraktoj kaj kriptomonoj.) = CIFERECA ANARKOKAPITALISMO

ANTI-HASHTAG (Marca ou símbolo pré-fixado para excluir ou não mostrar palavra em busca por algoritmos. // Signo aŭ simbolo ĉe-fiksita por ekskludi aŭ neaperigi vorton en serĉo per algoritmoj.) = NESERĈIGA SIGNO

APAGAMENTO ALGORÍTMICO (Tendência de algoritmos de internet de suprimir ou não mostrar conteúdos de certas culturas ou grupos. // Tendenco de interretaj algoritmoj eligi aŭ malmontri enhavojn de certaj kulturoj aŭ grupoj.) = ALGORITMA FORVIŜO / NEVIDEBLIGO

APPSICOLOGIA (Ramo da psicologia que estuda a interação humano-aplicativo e seus impactos mentais. // Fako de la psikologio, kiu studas la hom-aplikaĵan interagadon kaj ĝiajn mensajn efikojn.) = APOPSIKOLOGIO

ARQUITETURA DE DADOS (Estruturação, organização e gestão dos ativos de dados de uma organização. // Strukturigo, organizado kaj administrado de la datenhavoj de organizo.) = DATUMARKITEKTURO

ASTROECONOMIA (Estudo dos sistemas e modelos econômicos aplicáveis à colonização espacial. // Studo de la ekonomiaj sistemoj kaj modeloj aplikeblaj al la Spaca koloniado.) = ASTROEKONOMIKO

AUDIODESCRIÇÃO GERADA POR IA (Descrição automática de cenas visuais em conteúdo audiovisual, criada por inteligência artificial. // Aŭtomata priskribo de vidaj scenoj en aŭd-vida enhavo kreita de artefarita intelekto.) = ARTEFARIT-INTELEKTA AŬDVIDA PRISKRIBO

AUTOIMUNIDADE DIGITAL (Capacidade de um sistema de se defender e se recuperar automaticamente de ataques cibernéticos. // Kapablo de sistemo defendi sin kaj resaniĝi aŭtomate de kiberatakoj.) = CIFERECA MEMIMUNECO

AUTOPLASTIA (Cirurgia plástica realizada por robôs com mínima intervenção humana. // Plastia kirurgio farita de robotoj kun minimuma homa partopreno.) = PLASTIA ROBOT-KIRURGIO; AŬTOPLASTIO

BANCO DE DADOS QUÂNTICO (Sistema de armazenamento de dados que usa princípios da computação quântica. // Sistemo por stokado de datenoj, kiu uzas principojn de kvantuma komputado.) = KVANTUMA DATENBAZO

BATERIA DE ESTADO SÓLIDO (Tecnologia de bateria que usa eletrólitos sólidos em vez de líquidos. // Bateria teknikaĵo, kiu uzas solidajn elektrolitojn anstataŭ likvajn.) = SOLIDELEKTROLITA BATERIO / AKUMULATORO

BEM-TE-VI (Nome científico, Pitangus sulphuratus: Espécie de ave passeriforme da família dos tiranídeos, medindo cerca de 23cm, cuja área de ocorrência se estende por diversos países da América, do sul do Texas até a Argentina, sendo um pássaro adaptado ao ambiente urbano, encontrado em praças, parques e áreas de vegetação alteradas pelo homem. // Specio de paseroforma birdo el la familio de la tiranedoj, mezuranta ĉirkaŭ 23 cm, kies areo de trovebleco etendiĝas tra diversaj landoj de Ameriko, de suda Teksaso ĝis Argentino, estanta birdo adaptita al la urba medio, trovata en placoj, parkoj kaj lokoj de vegetaĵaro ŝanĝitaj de la homo.) = SULFURPITANGO; BIENTEVEO

BIFIDOBACTERIUM (Gênero de bactéria anaeróbica que atua como um probiótico beneficente para a saúde humana, sendo um dos maiores grupos de bactéria que compõem a microbiota intestinal e que residem no cólon e promovem benefícios para a saúde de seus hospedeiros, sendo associadas a uma menor incidência de alergias e também à prevenção do crescimento de algumas formas de tumor. // Genro de malaerobia bakterio, kiu funkcias kiel utila probiotiko por la homa sano, estanta unu el la plej grandaj grupoj de bakterioj, kiuj konsistigas la intestan mikrobioton kaj loĝas en la kojlo kaj havigas bonaĵojn al la sano de siaj loĝigantoj, estante asociitaj al malpli granda incidemo de alergioj, kaj ankaŭ al la prevento de la pligrandigo de kelkaj specoj de tumoroj.) = BIFIDOBAKTERIO

BIOCIDADÃO (Indivíduo cujos dados biométricos e genéticos estão integrados a sistemas urbanos. // Estulo, kies biometraj kaj genetikaj konsistoj estas integritaj en urbajn sistemojn.) = BIOKONEKTITA ESTULO / URBANO / BIOURBANECULO; BIOKONEKTITO

BIOFILIA (Hipótese que sugere que os humanos possuem uma tendência inata de buscar conexões com a natureza e outras formas de vida. // Hipotezo, kiu sugestas, ke homoj posedas denaskan tendencon serĉi ligiĝojn kun la naturo kaj aliaj formoj de vivo.) = NATURLIGIĜEMO; NATURKONEKTIĜEMO

BIOMATERIAL PROGRAMÁVEL (Material que pode alterar suas propriedades em resposta a estímulos. // Materialo, kiu povas ŝanĝi siajn ecojn responde al stimuloj.) = PROGRAMEBLA BIOMATERIALO

BIOSSEGURANÇA (Conjunto de medidas para prevenir riscos biológicos à saúde e ao ambiente. // Aro da rimedoj por preventi biologiajn riskojn al la sano kaj al la medio.) = BIOSEKURECO

BIOSSENSOR WEARABLE (Dispositivo vestível que monitora sinais biológicos em tempo real. // Portebla aparato, kiu monitoras biologiajn signalojn en reala tempo.) = PORTEBLA BIOSENSORILO / SENSORAPARATO / BIOMONITORO

BLOCKCHAIN PRIVADA (Rede de blockchain com acesso e permissões restritas. // Blokĉena reto kun limigitaj aliro kaj permesoj.) = PRIVATA BITMON-KONTOLIBRO / BITMON-KVITANCILO / BLOKĈENO

BOLHAS DE CONTEÚDO (Ambientes ou situações em que usuários são submetidos repetidamente a informações, ideias ou opiniões muito parecidas com as suas, sem contato com pontos de vista diferentes, geralmente acontecendo em redes sociais, plataformas de vídeo ou sites de notícias personalizados, sendo tais filtragens geradas por algoritmos que priorizam mostrar aquilo com que se costuma interagir, criando uma zona de conforto informacional, onde tudo parece confirmar o que já se pensa, podendo reduzir o senso crítico, aumentar a polarização e dificultar o diálogo com quem pensa diferente. // Retkomunikiloj en kiuj la retuzantoj estas plurfoje submetataj al informoj, ideoj aŭ opinioj tre similaj al siaj, sen aliro al malsamaj vidpunktoj, kio okazadas en sociaj retoj, videoplatformoj aŭ personecigitaj novaĵretejoj, estante tiaj filtraĵoj generitaj de algoritmoj, kiuj pleje montras ĉion, kun kio oni kutimas interagi, kreante informan komfortzonon, kie ĉio ŝajnas konfirmi tion, kion oni jam pensas, povante redukti la kritikan pensadon, pliigi la polusiĝon kaj malfaciligi la dialogon kun tiuj, kiuj pensas malsame.) = KONFORMA / LAŬAFINA INFORMARO

BREAKNEWS (Notícia de última hora, reportagem ou cobertura especial, ou notícia rápida sobre uma questão atual que justifica a interrupção de uma transmissão programada para relatar seus detalhes. // Urĝa novaĵo, raporto aŭ speciala priraportaĵo, aŭ rapida novaĵo pri aktuala afero, kiu pravigas la interrompon de planita elsendo por raporti ĝiajn detalojn.) = FRAPNOVAĴO; SUBITA NOVAĴO / GAZETINFORMO

BRINÍCULA (Ou estalactite de gelo, ou dedo de gelo da Morte: Tubo oco de gelo que cresce para baixo, envolvendo uma pluma de salmoura descendente que se forma sob o gelo marinho em desenvolvimento. // Kava glacia tubo, kiu kreskas malsupren, ĉirkaŭante malsupreniran salakvan plumon, kiu formiĝas sub evoluanta mara glacio.) = GLACIA STALAKTITO

CAFOFO (Lugar pequeno, modesto, mas muito aconchegante e acolhedor, como um lar ou refúgio. // Loko malgranda, modesta, sed tre agrabla kaj bonveniga, kiel hejmo aŭ rifuĝejo; (Esconderijo); // Kaŝejo; kaŝloĝejo; kaŝdomaĉo; (Historicamente, local onde escravizados eram mantidos). // Sklavigit-restadejo.) = (SIMPLA) DOMETO / LOĜEĴETO; LOĜKAŜEJO; KAŜLOĜEJO; KAŜDOMAĈO; SKLAVIGIT-RESTADEJO; SENZALO

CAOS ORDENADO (Conceito de sistemas complexos onde a aleatoriedade gera padrões. // Koncepto de kompleksaj sistemoj, kie la hazardo generas ordaĵojn.) = ORDIGITA KAOSO; KAOSA ORDO

CARBONONEGATIVIDADE (Estado em que uma atividade remove mais carbono da atmosfera do que emite. // Stato, en kiu agado forigas pli da karbono el la atmosfero ol ĝi elsendas.) = NEGATIVA KARBONBILANCO

CÉLULA-TRONCO PLURIPOTENTE INDUZIDA (Célula adulta reprogramada para estado semelhante ao embrionário. // Plenkreska ĉelo reprogramita al stato simila al embrio.) = INDUKTITA PLURIPOTENCA ĈELO; ĈEL-REEMBRIIĜO

CERATAS (Estruturas anatômicas encontradas externamente nas lesmas do mar nudibrânquias. // Anatomiaj strukturoj trovitaj ekstere ĉe la nudobrankulaj marlimakoj.) = CERATOJ

CERTIFICADO DIGITAL DE ORIGEM (Registro imutável, via blockchain, da procedência de um produto. // Neŝanĝebla registro, per blokĉeno, pri la deveno de produkto.) = CIFERECA ORIGIN-ATESTO

CIBERATAQUE POR RANSOMWARE (Sequestro de dados e sistemas por malware que exige resgate. // Forkapto de datenoj kaj sistemoj per malica viruso, kiu postulas elaĉet-monon.) = DATEN-OSTAĜIGO

CIBERGUERRA HÍBRIDA (Conflito que combina ataques cibernéticos com táticas convencionais e de informação. // Konflikto, kiu kombinas kiberatakojn kun ordinaraj kaj informaj taktikoj.) = HIBRIDA KIBERMILITO

CÍCLOTRON (Na física de partículas, equipamento no qual um feixe de partículas sofre a ação de um campo elétrico com uma frequência alta e constante e um campo magnético perpendicular estático. // En la fiziko de partikloj, ekipaĵo en kiu partiklofasko estas submetita al la ago de elektra kampo kun alta kaj konstanta frekvenco kaj statika perpendikulara magneta kampo.) = CIKLOTRONO

CIENTISTA DE ALGORITMOS (Profissional que desenvolve e pesquisa os princípios matemáticos de algoritmos complexos. // Profesiulo kiu disvolvas kaj esploras la matematikajn principojn de kompleksaj algoritmoj.) = ALGORITMO-SCIENCISTO; ALGORITMISTO

CINEMA DE REALIDADE MISTA (Produção cinematográfica que integra atores reais e ambientes virtuais em tempo real. // Filma produktado, kiu integras realajn aktorojn kaj virtualajn mediojn en reala tempo.) = MIKSTA REALECA FILMO / KINAĴO

CIRCULARIDADE (Princípio de um sistema econômico que elimina resíduos e mantém materiais em uso. // Principo de ekonomia sistemo, kiu forigas rubojn kaj konservas uzatajn materialojn.) = CIRKULECO; DAŬRUZECO

CITTASLOW (Movimento que aplica os princípios do slow living (vida lenta) ao desenvolvimento urbano. // Movado, kiu aplikas la principojn de la malrapida vivo al urba disvolviĝo.) = URBA TRANKVILA VIVO

CLIMA ESPACIAL (Condições climáticas no espaço, influenciadas pelo Sol, que afetam a Terra e a tecnologia. // Klimataj kondiĉoj en la Spaco, influitaj de la Suno, kiuj influas la Teron kaj la teknologion.) = SPACOKLIMATO

CLOUD NATIVE (Aplicação projetada desde a concepção para rodar em ambientes de nuvem. // Aplikaĵo projektita ekde la koncepto por funkcii en nubaj (eksterservilaj) retmedioj.) = NUBDENASKA KOMPUTAĴO / INTERRETAĴO / APLIKAĴO

COACH DE LONGEVIDADE (Profissional que orienta sobre hábitos para uma vida longa e saudável. // Profesiulo kiu gvidas pri kutimoj por longa kaj sana vivo.) = LONGVIVIGA / GRANDAĜIGA (CEL)TREJNISTO

COGNITIVISMO DIGITAL (Escola de pensamento que estuda a cognição humana mediada por interfaces digitais. // Skolo de pensado, kiu traktas pri la homa koneco perata de ciferecaj rimedoj.) = CIFERECISMA HOM-KONECO

COHOUSING (Comunidade intencional de casas particulares agrupadas em torno de espaço compartilhado, em que cada casa anexa ou unifamiliar possui comodidades tradicionais, incluindo uma cozinha privativa, e onde os espaços compartilhados geralmente apresentam uma casa comum, que pode incluir uma grande área de cozinha e sala de jantar, lavanderia e espaços de lazer. // Intenca komunumo de privataj domoj grupigitaj ĉirkaŭ komuna spaco, en kiu ĉiu alkonstruita aŭ unufamilia domo havas tradiciajn dompartojn, inkluzive de privata kuirejo, kaj kie la komunaj spacoj kutime prezentas komunan domon, kiu povas inkluzivi grandajn kuirejon, manĝejon, lavejon kaj distrejojn.) = KUNLOĜEJARO; KUNDOMARO; PRIVATA VILAĜETO

COLAPSO (Rápida diminuição das forças, sem síncope: Colapso cerebral, cardíaco; Compressão de um órgão ou de uma cavidade: Colapso pulmonar devido a acúmulo de líquido pleural, tumor ou colapsoterapia; colapso ventricular devido à hipotensão do líquido cefalorraquidiano; Colapso devido à própria gravidade (relativo a astro, nuvem molecular); (Relativo a sistema, empresa, etc.); Súbita incapacidade de funcionar, incluindo a cessação do funcionamento de um programa de computador devido a erro. // Rapida malpliiĝo de la fortoj, sen sinkopo: cerba, kora kolapso; Kunpremiĝo de organo aŭ de kavo: pulma kolapso pro pleŭra likvamaso, tumoro aŭ kolapsoterapio; ventrikla kolapso pro hipotensio de la cerbospina likvo; Enfalo pro propra gravito (pp astro, molekulara nubo); (pp sistemo, entrepreno ks) Subita nekapablo funkcii, i.a. ĉeso de la funkciado de komputila programo pro eraro, fuŝo, cimo, miso...) = KOLAPSO; MALFUNKCIO; MALVIGLIĜO; PANEO; DIFEKTIĜO

COLIVING (Modelo de moradia compartilhada em um único imóvel, que une quartos privativos a áreas comuns (cozinha, sala, lavanderia, coworking) para promover economia, senso de comunidade, sustentabilidade e flexibilidade, sendo focado em nômades digitais, estudantes e jovens profissionais, oferecendo contratos flexíveis, mobiliário completo e, frequentemente, serviços inclusos (limpeza, internet) em áreas urbanas centrais. // Modelo de komuna loĝado en ununura nemoveblaĵo, kiu kunigas privatajn ĉambrojn kun komunaj areoj (kuirejo, salono, lavejo, laborejo) por kunhavigi ŝparon, komunum-sencon, daŭripovon kaj flekseblecon, celanta al ciferecaj nomadoj, studentoj kaj junaj profesiuloj, proponanta flekseblajn kontraktojn, kompletan meblaron kaj, ofte, inkluzivitajn servojn (purigado, interreto) en centraj urbaj areoj.) = KUNVIVEJO; LOĜKOMUNEJO

COMPUTAÇÃO ESPACIAL (Fusão dos mundos físico e digital, permitindo que computadores entendam e interajam com o ambiente 3D real usando sensores, IA e visão computacional para criar experiências imersivas onde conteúdo digital é sobreposto ou integrado ao espaço físico, usando gestos, voz e olhar como interfaces, em vez de telas tradicionais, com avanços como Realidade Aumentada (RA) e Mista (RM) sendo a ponte para essa nova era de interação. // Kuniĝo de la fizikaj kaj ciferecaj mondoj, permesanta al komputiloj kompreni kaj interagi kun la reala 3D-medio, uzante sensilojn, artefaritan intelekton kaj komputilan vidkapablon por krei imersiigajn spertojn kie, cifereca enhavaĵo estas supermetita aŭ integrita al la fizika spaco, uzante gestojn, voĉon kaj rigardon kiel interfacojn, anstataŭ tradiciaj ekranoj.) = SPACA KOMPUTADO

COMUNIDADE DE PRÁTICA VIRTUAL (Grupo de pessoas que compartilham conhecimentos online em torno de um tema comum. // Grupo de homoj, kiuj rete dividas sciojn ĉirkaŭ komuna temo.) = VIRTUALA KOMUNA SCIEJO

CONSTRUTIVISMO (Teoria do conhecimento que postula que o aprendizado ocorre ativamente através da interação do aluno com o ambiente, em vez de ser uma recepção passiva de informações. // Teorio de konado, kiu defendas, ke la lernado okazas aktive per la interagado de la lernanto kun la medio, anstataŭ esti pasiva ricevo de informoj.) = (SCI)KONSTRUISMO

CONTINUUM DIALETAL (Ou contínuo dialetal: Em linguística, conjunto de dialetos falados ao longo de uma área geográfica extensa, que apresentam apenas diferenças ligeiras nas zonas geograficamente próximas, e que perdem gradualmente a inteligibilidade mútua à medida que as distâncias se tornam maiores, chegando mesmo a desaparecer esta inteligibilidade. // En lingvoscienco, aro de dialektoj parolataj en vasta geografia areo, kiuj prezentas nur etajn diferencojn en la geografie proksimaj zonoj, kaj kiuj iom post iom perdas la interkompreneblecon kiam la distancoj fariĝas pli grandaj, ĝis eĉ tute malaperigante tiun interkompreneblecon.) = DIALEKTA KONTINUAĴO; DIALEKTA KOMPLEKSO

CONTRATO INTELIGENTE (Acordo autoexecutável com termos escritos em código, rodando em blockchain. // Aŭtomate plenumebla interkonsento kun kondiĉoj skribitaj en kodo, funkcianta per blokĉeno.) = INTELEKTA KONTRAKTO

CRIOVULCANISMO (Fenômeno geológico em corpos celestes gelados (como luas e planetas anões) onde, em vez de lava quente, vulcões (criovulcões) expelem fluidos voláteis como água, amônia e metano, congelados ou líquidos, devido ao calor interno, criando estruturas vulcânicas de gelo. // Geologia fenomeno en glaciaj ĉielaj korpoj (kiel lunoj kaj nanoplanedoj) kie, anstataŭ varmaj lafoj, vulkanoj (kriovulkanoj) elĵetas volatilajn fluidojn, kiel akvo, amoniako kaj metano, frostigitajn aŭ likvajn, pro la interna varmo, kreante glaciajn vulkanajn strukturojn.) = KRIOVULKANISMO; KRIOVULKANAĴO; GLACIVULKANISMO; GLACIVULKANAĴO

CRIPTOARTE (Obra de arte digital associada a um certificado de autenticidade em blockchain. // Cifereca artaĵo asociita al atestilo pri aŭtenteco en blokĉeno.) = KRIPTOART(AĴ)O

CRIPTOGRAFIA PÓS-QUÂNTICA (Métodos criptográficos resistentes a ataques de computadores quânticos. // Kriptografiaj metodoj imunaj kontraŭ atakoj de kvantumaj komputiloj.) = POSTKVANTUMA ĈIFRADO / ENKRIPTIGADO

CRIPTOMOEDA DE BANCO CENTRAL (Moeda digital soberana emitida por um banco central. // Suverena cifereca valuto eldonita de centra banko.) = CENTRA-BANKA KRIPTOMONO

CUMPLICIDADE (Algoritmo de recomendação que cria bolhas de conteúdo ao priorizar informações concernentes aos gostos dos usuários. // Rekomendema algoritmo, kiu direktigas informojn alkonformajn al la gustoj de la ret-uzantoj.) = TENDENC-KONFORMIGA / ALKONFORMIGA / LAŬAFINA ALGORITMO

CUMPLICIDADE (Entendimento ou compreensão RECÍPROCA. // Interkompreniĝo aŭ reciproka kompreno.) = INTERKOMPRENIĜO; INTERAFINECO

CURADORIA (Função de cuidar, selecionar, organizar e gerir um conjunto de itens (obras de arte, conteúdos, projetos, bens) com um propósito específico, seja em museus (seleção de exposições), no digital (curadoria de conteúdo), ou no âmbito jurídico, onde se refere à tutela legal de incapazes ou ausentes, envolvendo pesquisa, estratégia e a criação de conexões entre os elementos selecionados para um público, transmitindo uma mensagem ou experiência. // Funkcio prizorgi, selekti, organizi kaj administri aron de aferoj (artverkoj, spektaĵoj, projektoj, havaĵoj) kun specifa celo, ĉu en muzeoj (elekto de ekspozicioj), en la cifereca sfero (enhav-zorgado), aŭ en la jura kampo, kie ĝi rilatas al la laŭleĝa kuratelo de malkapabluloj aŭ forestantoj.) = ZORGADO; ZORGECO; ADMINISTRADO

CURVA DE APRENDIZAGEM (Representação gráfica do nível médio cognitivo de aprendizagem para uma determinada atividade ou ferramenta. // Grafika prezentaĵo pri la meznivela koneco en lernado por certa agado aŭ fako.) = KURBO DE LERNADO

CYBERFÍSICO (Relativo a sistemas que integram componentes computacionais e físicos. // Rilata al sistemoj, kiuj integras komputajn kaj fizikajn komponantojn.) = KIBERFIZIKA

DAR MATCH (No Tinder e outros aplicativos de intermediação de relacionamentos, formar um par, dar início a um relacionamento com outra pessoa. // Pere de Tindero kaj aliaj interrilatigaj aplikaĵoj, formi paron, komenci am-rilaton kun alia persono.) = PARIĜI; INTERAFINIĜI; INTERAMI; RET-SVATIĜI

DARK DATA (Dados coletados e armazenados, mas não utilizados para análise ou tomada de decisão. // Datenoj kolektitaj kaj stokataj, sed ne uzataj por analizo aŭ decidofarado.) = MALLUMAJ / SENUTILAJ DATUMOJ / DATENOJ

DARK STORE (Depósito usado apenas para atendimento de pedidos online, sem loja física. // Stokejo uzata nur por plenumi retajn mendojn, sen fizika butiko.) = PORVIRTUAL-VENDA STOKEJO

DASHBOARD (Ou painel: Tela visual que concentra os dados e indicadores-chave de desempenho (KPIs) mais importantes de um negócio, produto ou operação, apresentandoos de forma gráfica e interativa para facilitar a análise rápida e a tomada de decisões corretas, funcionando como um painel de carro que mostra velocidade e combustível, mas com informações de negócios, transformando grandes volumes de dados em gráficos, tabelas e cartões, permitindo monitorar a realidade em tempo real ou histórico, sem a necessidade de acessar múltiplas fontes. // Aŭ panelo: Vida ekrano, kiu koncentras la plej gravajn datumojn kaj ŝlosilajn indikilojn de efikeco (KPIoj) de komerco, produkto aŭ operacio, prezentante ilin grafike kaj interage por faciligi rapidan analizon kaj ĝustan decidon.) = INSTRUMENTA / MAPA / PANORAMA PANELO / EKRANO; KONTROLPANELO

DATACENTER VERDE (Instalação de processamento de dados que usa energia renovável e técnicas de eficiência. // Instalaĵo por datenprilaborado, kiu uzas renovigeblan energion kaj efikecajn teknikojn.) = VERDA / ENERGI-RENOVIGEBLA DATUMCENTRO / DATENCENTRO

DEIXAR A DESEJAR (ou NÃO ATENDER AS EXPECTATIVAS: não corresponder ao que se espera, ter um desempenho abaixo das expectativas, ser insuficiente ou decepcionar, indicando que algo ou alguém é medíocre ou deixa margem para críticas, quando o resultado não atinge o nível de qualidade ou o resultado desejado por alguém. // Ne respondi al tio, kion oni atendas, havi efikecon sub la atendoj, esti nesufiĉa aŭ seniluziigi, indikante ke io aŭ iu estas mezkvalita aŭ lasas motivon por kritiko, kiam la rezulto ne atingas la kvalitnivelon aŭ la rezultaton deziratan de iu.) = MALSUPERI / NE KONTENTIGI / NE PLENUMI / NE RESPONDI LA ATENDOJN; LASI ION POR DEZIRI; MALSUKCESI PLENUMI LA ATENDOJN; ESTI NEADEKVATA; ESTI NESUFIĈA; SENILUZIIGI

DEMOCRACIA DELIBERATIVA DIGITAL (Uso de plataformas online para discussão e tomada de decisões coletivas aprofundadas. // Uzado de retaj platformoj por profunda diskuto kaj kolektiva decidofarado.) = CIFERECA DISKUT-RONDO / DISKUTFORUMO

DESIGN BIOFÍLICO (Conceito utilizado na indústria da construção para aumentar a conectividade dos ocupantes com o meio ambiente natural, por meio do uso de natureza direta, natureza indireta e condições de espaço e lugar. // Koncepto uzata en la konstruindustrio por pliigi la konekteblecon de la loĝantoj kun la natura medio, per la uzo de rektaj aŭ nerektaj naturaĵoj kaj kondiĉoj de spaco kaj loko.) = NATURKONEKTA / NATURINTERAGA DEZAJNO

DESCARBONIZAÇÃO (Processo de redução ou eliminação das emissões de carbono de uma economia. // Procezo de redukto aŭ elimino de karbonaj emisioj de ekonomia strukturo.) = SENKARBONIGADO

DESCONEXÃO PROGRAMADA (Prática de agendar períodos sem dispositivos digitais para saúde mental. // Periodo sen ciferecaj aparatoj, celanta la mensan sanon.) = PLANITA RETMALKONEKTECO

DESINFORMAÇÃO ESTRATÉGICA (Campanha coordenada para espalhar desinformação com objetivos geopolíticos. // Kunordigita kampanjo por disvastigi misinformadon kun geopolitikaj celoj.) = STRATEGIA MISINFORMADO

DIGITAL TWIN (Ou gêmeo digital: Réplica virtual dinâmica de um objeto, processo ou sistema físico. // Dinamika virtuala kopio de fizika objekto, procedaĵo aŭ sistemo.) = CIFERECA ĜEMELO

DISPERSÃO DE RAYLEIGH (em homenagem a Lord Rayleigh: Dispersão da luz ou qualquer outra radiação eletromagnética por partículas muito menores que o comprimento de onda dos fótons dispersados, ocorrendo quando a luz viaja por sólidos e líquidos transparentes, mas se observando com maior frequência nos gases, sendo tal dispersão da luz solar na atmosfera a principal razão pela qual o céu é azul. // Omanĝe al Lord Rayleigh: Disĵeto de lumo aŭ iu ajn alia elektromagneta radiado per partikloj multe pli malgrandaj ol la ondolongo de la disĵetitaj fotonoj, okazanta kiam lumo vojaĝas tra travideblaj solidoj kaj likvaĵoj, sed observata plej ofte en gasoj, estanta tia disĵeto de la sunlumo en la atmosferon la ĉefa kaŭzo, kial la ĉielo estas blua.) = DISĴETO / DIFUZO DE RAYLEIGH

ECLÍPTICA (Em astronomia, projeção sobre a esfera celeste da trajetória aparente do Sol observada a partir da Terra. // En astronomio, projekcio sur la ĉielan sferon de la ŝajna trajektorio de la Suno observata de la Tero.) = EKLIPTIKO

ECOLOGIA PROFUNDA (Corrente filosófica que vê a natureza como possuidora de valor intrínseco, além do uso humano. // Filozofia kurento, kiu vidas la naturon kiel posedanton de propra valoro, preter la homa uzo.) = PROFUNDA EKOLOGIO

ECONOMIA DO COMPARTILHAMENTO (Modelo baseado no compartilhamento de acesso a bens e serviços. // Modelo bazita sur la kundivido de aliro al varoj kaj servoj.) = KUNHAVIGA EKONOMIO

EDUCAÇÃO HÍBRIDA (Modelo de ensino que combina atividades presenciais e online de forma integrada. // Instrua modelo, kiu kombinas ĉeestajn kaj retajn agadojn en integrita maniero.) = HIBRIDA EDUKADO

EFEITO REBOTE TECNOLÓGICO (Fenômeno em que os ganhos de eficiência tecnológica levam a um aumento no consumo. // Fenomeno, en kiu teknologiaj efikecaj pliiĝoj rezultigas kreskon de konsumado.) = TEKNOLOGIA PLIKONSUMIGA EFIKO

EMÍLIA-ROMANHA (Região situada no Norte da Itália, cuja capital é Bolonha. // Regiono situanta en la Nordo de Italio, kies ĉefurbo estas Bolonjo.) = EMILIO (ROMANJO)

EMPATIA ARTIFICIAL (Capacidade de um sistema de IA reconhecer e responder a emoções humanas. // Kapablo de IA-sistemo rekoni kaj respondi al homaj emocioj.) = ARTEFARITA / ARTEFARIT-INTELEKTA EMPATIO

ENERGIA DE FUSÃO (Energia gerada pela fusão de núcleos atômicos, processo semelhante ao do Sol. // Energio generita per fuzio de atomaj nukleoj, en procezo simila al tiu de la Suno.) = FUZIA ENERGIO

ENGENHARIA DE PROMPTS (ou engenharia de comandos: Disciplina no campo da inteligência artificial que se dedica à criação e otimização de instruções, conhecidas como prompts, para orientar modelos de linguagem generativa a produzirem respostas mais precisas e relevantes, através da elaboração de comandos claros e contextuais, visando maximizar a eficácia das respostas geradas pelos modelos de IA. // Fako en la kampo de la artefarita intelekto dediĉita al la kreado kaj optimumigo de instrukcioj, konataj kiel komandoj, por gvidi generativajn lingvomodelojn produkti pli precizajn kaj trafajn respondojn per ellaborado de klaraj kaj laŭkuntekstaj komandoj, celante maksimumigi la efikecon de la respondoj generitaj de AI-modeloj.) = KOMAND-INĜENIERIO

ENSAIO CLÍNICO VIRTUAL (Estudo da eficácia de medicamentos usando dados do mundo real e simuladores digitais. // Studo pri la efikeco de medikamentoj uzanta realmondajn datenojn kaj ciferecajn simulilojn.) = VIRTUALA KLINIKA PROVO

ESCRAVIZADO (Alguém que foi submetido à condição de escravidão, sendo forçado a trabalhar ou viver sem liberdade, em uma situação de opressão e desumanização, sendo tal termo enfatizador de que essa é uma condição imposta, não uma característica inerente à pessoa, focando no ato de escravização e na perda da humanidade, em contraste com a palavra escravo, que sugere algo natural. // Iu, kiu estis submetita al la kondiĉo de sklaveco, estanta devigita labori aŭ vivi sen libereco, en situacio de subpremo kaj malhomigo, emfazanta tia termino, ke tio estas trudita kondiĉo, ne eneca karakterizo de la persono, fokusiganta la sklavigan situacion kaj la perdon de la homeco, kontraste al la vorto sklavo, kiu sugestas ion naturan.) = SKLAVIGITO

ESFERA DE BUGA (Misterioso objeto metálico que surgiu em Buga, Colômbia, em 2025, que gerou especulações de OVNI, devido a sua estrutura sem soldas visíveis, marcas e um complexo interior com microesferas. // Mistera metala objekto, kiu aperis en Bugo, Kolombio, en 2025, kiu generis konjektojn pri nifo, pro sia strukturo sen videblaj veld-signoj, markoj kaj kompleksa interno kun mikrosferoj.) = SFERO DE BUGO

ESPECISMO (Discriminação com base na espécie, atribuindo valor desigual a diferentes animais. // Diskriminacio surbaze de la specio, atribuanta neegalan valoron al malsamaj bestoj.) = SPECISMO

ESTADO DE FLUXO DIGITAL (Estado psicológico de imersão e foco total durante uma atividade online. // Psika stato de imergo kaj plena fokuŝo dum interreta agado.) = CIFERECA KONCENTRIĜA / PLENATENTA STATO

EXOPLANETA HABITÁVEL (Planeta fora do Sistema Solar que pode potencialmente abrigar vida. // Planedo ekster la Sunsistemo, kiu povus potenciale gastigi vivon.) = LOĜEBLA / EKSTERSUNSISTEMA / EKSTERSUNA  EKSTERPLANEDO / EKZOPLANEDO

EXÓRDIO (Parte preliminar de alocução, palestra, redação ou escrito, durante a qual normalmente se elabora uma noção geral do que se vai falar ou tratar. // Prepara parto de alparolo, prelego, redakto aŭ skribaĵo, dum kiu normale oni ellaboras ĝeneralan nocion pri tio, kion oni iros paroli aŭ trakti.) = EKPAROLO; (PAROL)ENKONDUKO; (Gênese, origem ou começo.  // Genezo aŭ komenco.) = KOMENCO

FÁBRICA 4.0 (Indústria altamente automatizada e interconectada usando IoT e IA. // Industrio altgrade aŭtomatigita kaj interkonektita per IoT kaj IA.) = PLENAŬTOMACIA INDUSTRIO 4.0

FADIGA DE ZOOM (Esgotamento mental associado a reuniões virtuais excessivas. // Mensa elĉerpiĝo ligita al troaj virtualaj kunvenoj.) = ZOM-LACEGIĜO

FADO (Estilo musical português. // Portugala muzika stilo.) = FADO (laŭ Vikipedio); FADUO (Laŭ PIV)

FARMÁCIA PERSONALIZADA (Produção de medicamentos sob medida com base no perfil genético dos pacientes. // Produktado de personecigitaj medikamentoj surbaza de la genetika karakterizo de la pacientoj.) = PERSONECIGITA FARMACIO

FASQUIA (Pedaço longo, estreito e fino de madeira, usado em construção, especialmente como suporte para gesso, ou como material para persianas (jalousies), cercas ou barreiras leves. // Longa, mallarĝa kaj maldika peco de ligno, uzata en konstruado, speciale kiel subtenilo de gipso aŭ kiel materialo por ĵaluzioj, malpezaj bariloj.) = LATO

FELOSA-DOS-JUNCOS ((em latim: Acrocephalus schoenobaenus): Ave pertencente à família Acrocephalidae, parecida com os rouxinóis-dos-caniços, dos quais se distingue pela lista supraciliar branca, encontrando-se principalmente em habitats palustres, como sejam caniçais e juncais. // Birdo apartenanta al la familio Akrocefaledoj, simila al la kanbirdoj, de kiuj ĝi distingiĝas per la blanka supracilia strio, troviĝanta ĉefe en malsekejaj vivejoj, kiel kanejoj kaj junkaroj.) = JUNKOKANBIRDO

FILETAR (Cortar um alimento em filetes, como peixes e carnes. // Tranĉi manĝaĵon en fileojn, kiel fiŝojn kaj viandojn.) = LONGPECIGI; STRIPECIGI

FILETE (Tira fina de algo, como um corte de carne ou peixe (sinônimo de filé no Brasil), um filete de água, uma moldura estreita em arquitetura ou uma pequena ramificação de um nervo ou vaso. // Maldika strio de io, kiel peco de viando aŭ fiŝo, akvofadeno, mallarĝa fasonmuldilo en arkitekturo aŭ malgranda branĉiĝo de nervo aŭ vaskulo.) = LONGA PECO; STRIO; FADENO; STRIFADENO

FINANÇAS DESCENTRALIZADAS (Sistema financeiro baseado em blockchain, sem intermediários tradicionais. // Financa sistemo bazita sur blokĉeno, sen tradiciaj perantoj.) = BLOKĈENAJ / DECENTRIGITAJ / ELCENTRAJ / DISCENTRAJ / MALCENTRIGITAJ FINANCOJ

FISSÃO NUCLEAR CONTROLADA (Processo de fissão nuclear mantido em cadeia de forma estável para produção de energia. // Procezo de nuklea fendiĝo tenata en stabilforma ĉeno por produktado de energio.) = KONTROLITA NUKLEA FISIADO

FITOSSANITÁRIO BIOLÓGICO (Produto para controle de pragas feito a partir de organismos vivos. // Produkto por kontrolo de damaĝbestoj farita el vivaj organismoj.) = BIOLOGIA KONTRAŬPLAGAĴO

FOGUETE REUTILIZÁVEL (Veículo lançador espacial cujos estágios podem ser recuperados e usados novamente. // Spaca lanĉo-veturilo, kies fakoj povas esti rehavigitaj kaj denove uzataj.) = REUZEBLA RAKETFAKARO

FOSFOCREATINA (Ou creatina fosfato ou PCr: Mólecula de creatina fosforilada que é um importante depósito de energia no músculo esquelético, já que transporta uma ligação fosfato de alta energia similar às ligações do ATP. // Fosforilita kreatinmolekulo, kiu estas grava energi-deponejo en la skeleta muskolo, ĉar ĝi portas altenergian fosfatan ligon similan al la ligoj de ATP.) = FOSFOKREATINO

FOTOSSÍNTESE ARTIFICIAL (Processo tecnológico que imita a fotossíntese para produzir combustíveis. // Teknika procedo, kiu imitas la fotosintezon por produkti brulaĵojn.) = ARTEFARITA FOTOSINTEZO

FRAGOR (Grande estrondo ou ruído forte e intenso, como o som de algo quebrando, uma explosão ou um trovão; o auge de um barulho, ou em um sentido mais amplo, a agitação intensa, como um tumulto. // Granda, forta kaj intensa bruo, kiel la sono de io rompanta; eksplodo aŭ tondro; la kulmino de bruo, aŭ en pli vasta senco, intensa agitado, kiel tumulto.) = BRUEGO; KRAKO; EKSPLOD-BRUO

GEMINI DAILY (Tarefa ou desafio diário proposto por um assistente de IA. // Taga tasko aŭ defio proponita de IA-asistanto.) = ARTEFARIT-INTELEKTA TAGA TASKO / DEFIO

GENOMA PANDÊMICO (Sequenciamento genético completo de um agente causador de uma pandemia. // Plena genetika sekvencigo de kaŭzanto de pandemio.) = PANDEMIIGA GENOMO

GEOENGENHARIA (Intervenção deliberada e em larga escala no sistema climático da Terra. // Intenca kaj grandskala interveno en la klimata sistemo de la Tero.) = GEOKLIMATA INĜENIERIO; GEOINĜENIERIO

GEOFENCING (Criação de um perímetro virtual que dispara ações em dispositivos. // Kreado de virtuala perimetro, kiu ekigas agojn en aparatoj.) = GEOBARILO; GEOPERIMETRO

GRAVIDADE ARTIFICIAL (Simulação da força da gravidade em ambientes de microgravidade, como naves espaciais. // Simulado de la gravita forto en mikrogravitaj medioj, kiel ekzemple kosmoŝipoj.) = ARTEFARITA GRAVITO

HACKER ÉTICO (Profissional contratado para testar a segurança de sistemas, encontrando falhas de forma autorizada. // Profesiulo dungita por testi la sekurecon de sistemoj, trovanta misaĵojn (aŭ fuŝaĵojn, erarojn) per rajtigita procedo.) = ETIKA ERAR-SERĈISTO / PIRATO

HADZA (Língua isolada falada por cerca de mil pessoas que vivem às margens do Lago Eyasi na Tanzânia, a noroeste dos sandawe, a sudoeste do Lago Vitória nas áreas dos Singida, Aruxa e Xinianga. // Izolita idiomo parolata de ĉirkaŭ mil homoj loĝantaj ĉe la bordoj de la Lago Eyasi en Tanzanio, nordokcidente de la sandava popolo, sudokcidente de la Lago Viktorio en la areoj de Singido, Aruŝo kaj Ŝinjango.) = LA HADZA (IDIOMO)

HAPTIC FEEDBACK (Retorno tátil proporcionado por dispositivos, como vibrações em controles. // Tuŝa reago provizita de aparatoj, kiel vibroj en regiloj.) = REAKCIA TAKTILO

HÉRNIA INGUINAL (Hérnia que ocorre na região da virilha. // Hernio kiu okazas en la ingvena regiono.) = INGVENA HERNIO

HIBRIDAÇÃO INTERESPECÍFICA (Cruzamento entre indivíduos de espécies diferentes. // Kruciĝo inter individuoj de malsamaj specioj.) = INTERSPECIA HIBRIDIGO

HIPÓTESE ESCATIANA (Hipótese que propõe que sinais intensos podem ser subprodutos de civilizações em declínio, marcadas por poluição extrema, mudanças climáticas descontroladas ou outros sinais de instabilidade — ou até mesmo pedidos de socorro deliberado. // Hipotezo, kiu sugestas, ke intensaj signoj povas esti kromproduktoj de dekadencaj civilizacioj, markitaj de ekstrema poluado, nekontrolitaj klimataj ŝanĝoj aŭ aliaj signoj de malstabileco — aŭ eĉ intencaj helpopetoj.) = ESKATECA HIPOTEZO

HOLOGRAMA TÁTIL (Projeção holográfica que pode ser sentida ao toque. // Holografia projekcio, kiu estas sentebla per tuŝo.) = TUŜEBLA HOLOGRAMO

HOSPITAL DIGITAL (Instituição de saúde com processos completamente integrados e baseados em dados. // Sana institucio kun procedoj tute integritaj kaj bazitaj sur datumoj.) = CIFERECA MALSANULEJO / HOSPITALO

HUMANO AUMENTADO (Ser humano com capacidades físicas ou cognitivas ampliadas por tecnologia. // Homo kun fizikaj aŭ konaj kapabloj pligrandigitaj per teknologio.) = KIBORGIGITA HOMO; KIBORGIGITO; KIBORGO

IMPRESSÃO BIOLÓGICA (Técnica de bioimpressão 3D para criar tecidos e órgãos. // Tekniko de 3D-biopresado por krei histojn kaj organojn.) = BIOLOGIA PRESADO; BIOPRESADO

INCEPTION NET (Arquitetura de rede neural profunda para classificação de imagens. // Aranĝaĵo de profunda neŭra reto por klasifiki bildojn.) = NEŬRORETA BILDKLASIGILO

INFODEMIOLOGIA (Estudo científico da disseminação e impacto da desinformação. // Scienca studo pri la disvastiĝo kaj efiko de misinformado.) = MISINFORMOLOGIO; INFODEMIOLOGIO

INFRAESTRUTURA VERDE (Rede de áreas naturais e seminaturais que fornecem serviços ecossistêmicos. // Reto de naturaj kaj duon-naturaj areoj, kiuj provizas ekosistemajn servojn.) = EKOSISTEMA PROVIZORETO

INTERNET ESTELAR (Conjunto de satélites para fornecer acesso à internet de baixa latência em todo o globo. // Aro de satelitoj por provizi interretan aliron sen malrapideco tra la tuta globo.) = PERSATELITA INTERRETKONEKTO

INTEROPERABILIDADE (Capacidade de diferentes sistemas trocarem e utilizarem informações. // Kapablo de malsamaj sistemoj interŝanĝi kaj uzi informojn.) = INTERSISTEMA INFORMŜANĜADO

KILOANOS (Ou quilo-anos: Termo que se refere a um período de mil anos, frequentemente usado em contextos científicos, especialmente em geologia e climatologia. // Termino kiu rilatas al periodo de mil jaroj, ofte uzata en sciencaj kuntekstoj, precipe en geologio kaj klimatologio.) = KILOJAROJ

LABORATÓRIO VIVO (Ambiente real usado para testar inovações em colaboração com usuários. // Reala medio uzata por testi ennovaĵojn kune kun uzantoj.) = ĈEUZANTA TESTEJO

LEGADO TECNOLÓGICO (ou sistema legado: Sistema, programa ou equipamento antigo e difícil de substituir em uma organização. // Malnova sistemo, programo aŭ ekipaĵo malfacile anstataŭigebla en organizo.) = TEKNOLOGIA POSTVIVAĴO

LESMA ARCO-ÍRIS (Ou Babakina anadoni: Espécie da família dos nudibrânquios eólicos, caracterizada por suas ceratas multicoloridas, sendo geralmente encontrada em águas quentes do mar na costa oeste da Espanha, Portugal e França. // Specio el la familio de la eolaj nudobrankuloj, karakterizita per siaj multkoloraj ceratoj, estanta kutime trovata en varmaj maraj akvoj ĉe la okcidenta marbordo de Hispanio, Portugalio kaj Francio.) = BABAKINO ANADONO

LETRAMENTO ALGORÍTMICO (Capacidade de compreender, criticar e interagir com sistemas algorítmicos. // Kapablo kompreni, kritiki kaj interagi kun algoritmaj sistemoj.) = ALGORITMA KOMPRENPOVO / KOMPRENECO

LIXO ESPACIAL (ou detrito espacial: Detritos de satélites e foguetes abandonados na órbita da Terra. // Rubaĵoj de satelitoj kaj raketoj forlasitaj en la orbito de la Tero.) = KOSMA RUBO

LOGÍSTICA 4.0 (Gestão da cadeia de suprimentos com IoT, IA e automação avançada. // Administrado de la provizoĉeno per IoT, IA kaj progresinta aŭtomatigo.) = LOĜISTIKO 4.0

LUZ SÍNCROTRON (Radiação eletromagnética intensa produzida por partículas aceleradas em um síncrotron. // Intensa elektromagneta radiado produktita de partikloj akcelitaj en sinkrotrono.) = SINCKROTRONA RADIADO

MACROBIÓTICA DIGITAL (Dieta ou prática de consumo consciente de informação digital. // Dieto aŭ praktiko de konscia konsumado de ciferecaj informoj.) = MAKROBIOTIKECA CIFERECA KONSUMADO; CIFERECA MAKROBIOTIKO

MAGNON (Excitação coletiva da estrutura do spin de um elétron em uma estrutura cristalina, podendo, na mecânica quântica de onda, ser visto como uma onda de spin quantizada, carregando, como uma quasipartícula, uma porção fixa de energia e momentum de cristal. // Kolektiva ekscitiĝo de la spinstrukturo de elektrono en kristala strukturo, povanta, en la onda kvantuma mekaniko, esti vidata kiel kvantigita spinondo, portanta, kiel kvazaŭpartiklo, fiksan parton de energio kaj kristala movokvanto.) = MAGNONO

MARCAPASSO CEREBRAL (Dispositivo implantável que regula atividade neuronal, usado para tratar doenças como Parkinson. // Enplantebla aparato, kiu reguligas neŭronan agadon, uzata por trakti malsanojn, kiel ekzemple la Parkinson-malsanon.) = CERBO-REGULIGILO

MAR DE ROSAS (Expressão idiomática que significa uma situação de grande tranquilidade, felicidade, harmonia ou facilidade, um momento perfeito, sem dificuldades ou contratempos, como se a vida fosse confortável e luxuosa, embora frequentemente usada com um tom de contraste ou sarcasmo para indicar o oposto, como em “a vida não é um mar de rosas”. // Idioma esprimaĵo, kiu signifas situacion de granda trankvileco, feliĉo, harmonio aŭ facileco, perfekta momento, sen malfacilaĵoj aŭ malhelpoj, kvazaŭ la vivo estus komforta kaj luksa, kvankam ofte uzata kun tono de kontrasto aŭ sarkasmo por indiki la malon, kiel en “la vivo ne estas senonda maro”.) = ĈIO FLUAS GLATE; VIVO SEN NUBOJ; SENONDA MARO; LA VIVO ESTAS MIELA; VOJO STERNITA PER ROZO; ROZA VOJO; NAVIGI SUR ROZOJ; LULO DE FELIĈO

MASTABA (Forma de túmulo egípcio antigo, emblemático, do início da Era Dinástica, em que eram sepultados faraós ou nobres importantes do Egito antigo. // Formo de antikva egipta tombo, tipa por la komenco de la Dinastiara Erao, en kiu estis entombigitaj faraonoj aŭ gravaj nobeloj de la antikva Egiptujo.) = MASTABO

MATERIAL INTELIGENTE (Material que muda suas propriedades em resposta a estímulos externos. // Materialo, kiu ŝanĝas siajn trajtojn responde al eksteraj stimuloj.) = (REAKCIA) INTELEKTA MATERIALO

MEDICAMENTO PERSONALIZADO (ou medicina de precisão ou individualizada: Abordagem terapêutica que adapta tratamentos às características biológicas únicas de cada paciente, incluindo seu perfil genético, estilo de vida e ambiente, visando, ao invés de uma abordagem "tamanho único", prever a eficácia de um remédio e minimizar efeitos colaterais. // Precizeca medicinaĵo, kiu adaptas sin al la unikaj biologiaj trajtoj de ĉiu paciento, inkluzive de ties genetika karakterizo, vivstilo kaj vivmedio, celanta, anstataŭ "ĉio-taŭgan" uzecon, personecigi la efikecon de kuracilo kaj minimumigi flankajn efikojn.) = PERSONECIGITA MEDIKAMENTO / KURACILO

MEMBRANA DE OSMOSE INVERSA (Tecnologia de filtragem para dessalinização e purificação de água. // Filtrada teknologio por sensaligo kaj purigo de akvo.) = INVERSOSMOSA MEMBRANO

METACOGNIÇÃO (Capacidade de refletir sobre os próprios processos de pensamento. // Kapablo pripensi la proprajn pensprocezojn.) = PENSADA MEMKONTROLO

METAVERSO CORPORATIVO (Ambiente virtual 3D usado por empresas para reuniões, treinamentos e colaboração. // 3D-virtuala medio uzata de kompanioj por kunvenoj, trejnadoj kaj kunlaboro.) = KORPORACIA METAVERSO

MICROBIOMA HUMANO (Conjunto de microrganismos que vivem no corpo humano. // Aro de mikroorganismoj, kiuj vivas en la homa korpo.) = HOMA MIKROBIOMO

MICROCRÉDITO VERDE (Empréstimo de pequeno valor para projetos de sustentabilidade ambiental. // Malgrandvalora prunto por ekologiaj daŭripovaj projektoj.) = VERDA MIKROKREDITO

MICROMOBILIDADE (Uso de veículos leves e pequenos, como patinetes, para trajetos curtos. // Uzo de malpezaj kaj malgrandaj veturiloj, kiel ekzemple skoteroj, por mallongaj itineroj.) = ENURBA VETURILETECO

MODO DE REPOUSO (Ou suspensão para RAM, ou modo de espera: Modo de baixo consumo de energia para dispositivos eletrônicos, como computadores, televisores e controles remotos. // Malalta elektrokonsuma stato por elektronikaj aparatoj, kiel komputiloj, televidiloj kaj teleregiloj.) = RIPOZ-STATO; DORMET-STATO

MOVIMENTO PELOS DIREITOS DAS PESSOAS TRANS (Ou transativismo: Movimento de ativismo para promover o status legal transgênero e eliminar a discriminação e a violência contra as pessoas transgênero, no que diz respeito a habitação, empregabilidade, acomodações públicas, educação, direitos, assistência social e atendimento médico. // Movado de aktivismo por havigi la transgenran juran statuson kaj elimini diskriminacion kaj perforton kontraŭ transgenruloj, koncerne loĝadon, dungeblecon, publikajn estadejojn, edukadon, rajtojn, socian asiston kaj kuracistan prizorgon.) = MOVADO POR TRANSGENRAJ RAJTOJ; TRANSGENRA AKTIVISMO

MUCUNA (Ou Mucunã: Espécie de feijão do gênero botânico Mucuna, pertencente à família das leguminosas. // Specio de fabo de la botanika genro Mucuna, apartenanta al la familio de la leguminozoj.) = MUKUNO

NANOBOT (Robô em escala nanométrica para aplicações médicas ou industriais. // Roboto en nanometra skalo por medicinaj aŭ industriaj aplikoj.) = NANOROBOTO

NANOSSENSOR (Sensor de dimensões nanométricas para detecção de substâncias em nível molecular. // Sensilo de nanometraj dimensioj por detekti substancojn ĉe molekula nivelo.) = NANOSENSORILO; NANOSENTILO

NÃO TER UMA PEDRA ONDE REPOUSAR A CABEÇA (Sobre estar ao léu, sem lugar fixo para viver ou pernoitar. // Pri tio, esti sub la ĉielo, sen difinita loko por vivi aŭ tranokti.) = NE POSEDI ŜTONON, KIE KUŜIGI LA KAPON; VIVI SENCELE / VAGADE / VAGECE / TIEN KAJ REEN

NARDUS L. (Gênero botânico pertencente à família Poaceae. // Botanika genro apartenanta al la familio Poacoj.) = NARDO

NEURODIVERSO (Que apresenta uma configuração neurológica atípica, como autismo ou TDAH. // Kiu prezentas netipan neŭrologian trajton, kiel aŭtismon aŭ ADHD-on.) = NEŬRODIVERSA; NEŬRODIVERSULO

NEUROPRÓTESE (Dispositivo que substitui ou amplia funções do sistema nervoso. // Aparato, kiu anstataŭigas aŭ pligrandigas funkciojn de la nerva sistemo.) = NEŬROPROTEZO

NÓ DIGITAL (Ponto de conexão ou interação crítica em uma rede digital. // Kerna (aŭ nuklea) punkto de konekto aŭ interago en cifereca reto.) = CIFERECA NODO

NUVEM DE VAPOR SATURADA (Massa de ar com umidade relativa de 100%. // Aermaso kun relativa humideco de 100%.) = SATURITA VAPORNUBO

OCEANOTERMIA (Geração de energia a partir da diferença de temperatura entre águas oceânicas profundas e superficiais. // Produktado de energio el la diferenco de temperaturo inter profundaj kaj surfacaj oceanaj akvoj.) = OCEANOTERMECO

ONIPRESENÇA DIGITAL (Presença constante e ubíqua de uma pessoa ou marca no ambiente online. // Konstanta kaj ĉiea ĉeesto de persono aŭ marko en la interreta medio.) = CIFERECA ĈIEESTECO

ORGANISMO GENETICAMENTE MODIFICADO (Ser vivo com material genético alterado por técnicas de engenharia genética. // Vivanta estulo kun genetika materialo ŝanĝita per teknikoj de genetika inĝenierio.) = GENETIKE MODIFITA ORGANISMO / VIVULO

PADRÃO OURO (Método ou procedimento considerado o melhor disponível. // Metodo aŭ proceduro konsiderata la plej bona disponebla.) = ORA / PLEJ BONA / PLEJA MODELO / METODO / PROCEDO

PAISAGEM SONORA (Conjunto de sons que caracterizam um determinado ambiente. // Aro de sonoj, kiuj karakterizas difinitan medion.) = SONORA PEJZAĜO; SON-PEJZAĜO

PANTANAL DIGITAL (Metáfora para um ecossistema digital complexo, diverso e de difícil navegação. // Metaforo por cifereca ekosistemo kompleksa, diversa kaj malfacile navigebla.) = CIFERECA KOMPLEKSEJO / KOMPLEKSAĴO / PANTANALO

PANTUFAS CROCS (Calçados semifechados leves e anatômicos, fabricados em resina de célula fechada (material Croslite), destacando-se pelo conforto, resistência a odores, secagem rápida, solado antiderrapante e furos para ventilação. // Malpezaj kaj anatomiaj duonfermitaj ŝuoj, fabrikitaj el fermitĉela rezino (materialo Croslite), elstarantaj pro komforto, rezisto al odoroj, rapida sekiĝo, glitrezista plandumo kaj truoj por ventolado.) = (PANTOFLO) KROKSO

PASCALINA (Ou máquina de Pascal, calculadora de Pascal e máquina aritmética: Calculadora mecânica inventada por Blaise Pascal em 1642. // Mekanika kalkulilo inventita de Blaise Pascal en 1642.) = PASKALA KALKULILO

PASSAPORTE DE VACINA DIGITAL (Certificado digital que comprova a vacinação de um indivíduo. // Cifereca atestilo, kiu pruvas la vakcinadon de individuo.) = CIFERECA VAKCIN-ATESTILO

PEER REVIEW ABERTO (Processo de revisão por pares onde as identidades e críticas são públicas. // Procedo de kolega reviziado, kie la identecoj kaj kritikoj estas publikaj.) = MALFERMA SAMFAKULA REVIZI(AD)O / KRITIK(AD)O

PENSAMENTO CRÍTICO (ou senso crítico: Análise realista de fatos para formar um julgamento objetivo. // Realisma analizo de faktoj por formi objektivan juĝon.) = KRITIKA PENS(AD)O; VALORJUĜO

PERMACULTURA URBANA (Aplicação dos princípios da permacultura no planejamento e gestão de cidades. // Apliko de la principoj de permakulturo en la planado kaj administrado de urboj.) = URBA PERMAKULTURO

PERSONA DIGITAL (Representação idealizada ou construída de um indivíduo nas redes sociais. // Elpensita aŭ konstruita reprezento de individuo en sociaj retoj.) = CIFERECA PERSONO / PERSONECO / PERSONECULO / INDIVIDUO

PESQUISA POR VOZ (Busca na internet realizada através de comandos de voz. // Interreta serĉo farita per voĉaj komandoj.) = VOĈA / VOĈKOMANDA SERĈO

PIPELINE (Fluxo de processo em várias etapas, seja para mover dados, gerenciar e afunilar vendas, ou otimizar hardware de computadores, com o objetivo de coletar, transformar e entregar algo de forma sequencial, identificando gargalos e melhorando a eficiência. // Fluo de procezo en pluraj etapoj, ĉu por movi datumojn, administri kaj trakanaligi vendojn, aŭ optimumigi komputilan aparataron, kun la celo kolekti, transformi kaj liveri ion sinsekve, detektante pas-ŝtopiĝojn kaj plibonigante efikecon.) = DATENDUKTO; DATENKANALO

PLASMA DE QUARK-GLÚONS (Estado da cromodinâmica quântica que existe quando a temperatura e/ou a densidade são muito altas, sendo composto de quarks e glúons (quase) livres que são os componentes básicos da matéria, acreditando-se que existiu durante os primeiros 20 a 30 microsegundos depois de que o universo nascera no Big Bang. // Stato de kvantuma kromodinamiko, kiu ekzistas kiam la temperaturo kaj/aŭ la denseco estas tre altaj, konsistanta el (preskaŭ) liberaj kvarkoj kaj gluonoj, kiuj estas la bazaj komponantoj de la materio, kredeble ekzistinta dum la unuaj 20 ĝis 30 mikrosekundoj post kiam la universo naskiĝis en la Praeksplodo.) = KVARKO-GLUONA PLASMO; PLASMO EL KVARKO KAJ GLUONO

POLUIÇÃO LUMINOSA (Brilho excessivo do céu noturno devido à iluminação artificial. // Troa brilo de la nokta ĉielo pro artefarita lumigado.) = (ARTEFARIT)LUMA POLUADO

PRECISÃO AGRÍCOLA (Manejo detalhado da lavoura com uso de dados e tecnologia para otimizar recursos. // Detala administrado de plantado per uzo de datenoj kaj tekniko por optimumigi rimedojn.) = PRECIZECA AGROKULTURO / AGRIKULTURO / TERKULTURO

PRESERVAÇÃO DIGITAL (Conjunto de atividades para garantir o acesso de longo prazo a materiais digitais. // Aro de zorgoj por certigi longtempan aliron al ciferecaj materialoj.) = CIFERECA KONSERVADO

PROCESSAMENTO DE LINGUAGEM NATURAL (Campo da IA que estuda a interação entre computadores e línguas humanas. // Kampo de AI, kiu studas la interagon inter komputiloj kaj homaj lingvoj.) = NATURLINGVA PROCEDADO

PROPRIEDADE INTELECTUAL DIGITAL (Direitos autorais e de patente aplicados a criações no ambiente digital. // Aŭtorrajtoj kaj patentoj aplikataj al kreaĵoj en la cifereca medio.) = CIFERECA INTELEKTA PROPRAĴO

PROTOCOLO DE QUIOTO (Tratado internacional ambiental de 1997 com compromissos mais rígidos para a redução da emissão dos gases que produzem o efeito estufa. // Internacia media traktato el 1997 kun pli striktaj devontigoj por malpliigi la emision de forcej-efikaj gasoj.) = PROTOKOLO DE KIOTO

QUARENTENA SANITÁRIA (Isolamento de pessoas ou animais para prevenir a propagação de doenças. // Izolado de homoj aŭ bestoj por bari la disvastiĝon de malsanoj.) = SANA / KONTRAŬMALSANA KVARANTENO

QUEBRADA (Gíria para se referir a bairro, periferia, comunidade popular, evocando um sentimento de identidade, pertencimento e resistência social. // Slango por rilati al kvartalo, periferio, popola komunumo, elvokanta senton de identeco, aparteno kaj socia rezisto.) = (EKSTERCENTRA) KVARTALO; PERIFERIEJO; (LOĜ)KOMUNUMO; GETO

QUEIMAR A LARGADA (Começar algo antes do tempo previsto, de forma prematura ou antecipada, sendo uma infração que vem do esporte (largar antes do tiro de partida) e que é usada metaforicamente para situações do dia a dia, como iniciar um projeto cedo demais ou cometer um erro inicial que prejudica o resultado. // Komenci ion antaŭ la antaŭvidita tempo, trofrue aŭ antaŭtempe, estante malobservo devenanta de sporto (ekiri antaŭ la pafa signalo) kaj kiu estas uzata metafore por ĉiutagaj situacioj, kiel komenci projekton tro frue aŭ fari komencan eraron, kiu difektas la rezulton.) = FALSIGI / MISIGI LA STARTON; MISKOMENCI

QUEIMAR FOSFATO (Ou gastar fosfato: Termo usado antigamente equivalente a botar o cérebro para pensar. // Termino uzata antaŭe ekvivalenta al igi la cerbon pensadi, rezoni.) = CERBUMI; REZONEGI; KAPROMPI

QUÍMICA VERDE (Projeto de produtos e processos químicos que reduzem ou eliminam o uso de substâncias perigosas. // Aranĝo de kemiaj produktoj kaj procedoj, kiuj reduktas aŭ forigas la uzon de danĝeraj substancoj.) = VERDA KEMIO

RÁDIO-PEÃO (Ou rádio-corredor: Nome informal dado a uma rede de rumores dentro das organizações, sendo o responsável pelas propagações de fofocas ou notícias falsas. // Neformala nomo donita al reto de onidiroj ene de organizoj, estanta respondeca pri la disvastigo de klaĉoj aŭ malveraj novaĵoj.) = ONIDIRA RADIO; KLAĈO-RETO

REALIDADE ESTENDIDA (Termo guarda-chuva para tecnologias imersivas como Realidade Virtual (VR), Aumentada (AR) e Mista (MR), que fundem o mundo físico com o digital para criar experiências interativas e envolventes para treinar, jogar, trabalhar e se conectar usando sensores, IA e gráficos para simulações realistas ou sobreposições digitais no ambiente real. // Multsignifa termino por imersiigaj teknikaĵoj kiel Virtuala Realeco (VR), Ekspansia Realeco (AR) kaj Miksta Realeco (MR), kiuj kunfandas la fizikan mondon kun la cifereca por krei interagajn kaj allogajn spertojn por trejnado, ludado, laboro kaj konektado.) = EKSPANSIA REALECO; EKSPANSIINTA REALAĴO

RECONHECIMENTO FACIAL (Tecnologia biométrica que identifica pessoas a partir de características do rosto. // Biometria tekniko, kiu identigas homojn surbaze de vizaĝaj trajtoj.) = PERVIZAĜA IDENTIGO; VIZAĜO-REKONO

RECURSOS EDUCACIONAIS ABERTOS (Materiais de ensino, aprendizado e pesquisa de livre acesso. // Instruaj, lernaj kaj esploraj materialoj kun libera aliro.) = MALFERMAJ EDUK-RIMEDOJ

REDE 5G (Quinta geração de tecnologia de rede móvel, com alta velocidade e baixa latência. // Kvina generacio de poŝtelefona teknologio, kun alta rapido kaj malalta lanteco.) = TELEFONIO 5G; RETO 5G; 5G-RETO

REGENERAÇÃO TECIDUAL (Processo de reparo ou crescimento de tecidos biológicos. // Procedo de riparo aŭ kreskigo de biologiaj histoj.) = HISTO-REGENERADO

ROBÓTICA COLABORATIVA (Robôs projetados para trabalhar de forma segura ao lado de humanos. // Robotoj projektitaj por sekure labori kune kun homoj.) = KUNLABORA ROBOTIKO

ROMANTIZAR (Ressaltar apenas o eventual ou imaginário lado belo, poético, positivo ou romanesco de uma certa realidade negativa  ou multiaspectual. // Emfazigi nur la eventualan aŭ imagan belan, poezian, pozitivan aŭ romaneskan flankon de certa negativa aŭ multaspekta realeco.) = BELREALECIGI; ROMANESKIGI; ROMANECIGI; POEZIECIGI

SATÉLITE CUBE (Nanossatélite de formato e dimensões padronizadas, usado para pesquisa espacial de baixo custo. // Nanosatelito kun normigitaj formo kaj dimensioj, uzata por malmultekosta Spaca esplorado.) = KUBOSATELITO

SEICHELES (Ou Seychelles: País insular localizado no Oceano Índico ocidental, constituído por 115 ilhas distribuídas entre vários arquipélagos localizados a norte e nordeste de Madagáscar. // Insula lando situanta en la okcidenta Hinda Oceano, konsistanta el 115 insuloj distribuitaj inter pluraj arkipelagoj situantaj norde kaj nordoriente de Madagaskaro.) = SEJŜELA RESPUBLIKO; SEJŜELOJ

SEMÂNTICA WEB (Visão de uma web onde os dados são interligados e compreensíveis por máquinas. // Vizio de retejo, kie datumoj estas interkonektitaj kaj kompreneblaj de maŝinoj.) = SEMANTIKA TTT

SENSORIAMENTO REMOTO (Coleta de dados sobre a Terra a partir de satélites ou aeronaves. // Kolektado de datenoj pri la Tero per satelitoj aŭ aviadiloj.) = TELEDETEKTADO

SIMBIOSE INDUSTRIAL (Associação entre empresas onde os resíduos de uma são insumos para outra. // Asocio inter kompanioj, kie la restaĵoj de unu estas krudmaterialoj por alia.) = INDUSTRIA SIMBIOZO

SÍNCROTRON (Tipo particular de acelerador cíclico de partículas, originado do cíclotron, em que o feixe de partículas viaja ao longo de um caminho fechado. // Speciala tipo de cikla partikla akcelilo, devenanta de la ciklotrono, en kiu la partiklofasko vojaĝas laŭ fermita vojo.) = SINKROTRONO

SLOW LIVING (OU VIDA LENTA: Filosofia de vida que propõe desacelerar o ritmo acelerado do mundo moderno, buscando uma existência mais intencional, consciente e equilibrada, focando no bem-estar, na simplicidade e na valorização do presente e das pequenas coisas, em vez de viver no piloto automático ou na corrida por produtividade. // Vivfilozofio, kiu proponas malrapidigi la akcelitan ritmon de la moderna mondo, serĉante pli laŭcelan, konscian kaj ekvilibrecan ekziston, enfokusigante la bonfarton, la simplecon kaj la valorigon de la nuntempo kaj la malgrandaj aferoj, anstataŭ vivi per aŭtomatemo aŭ klopodado por produktemo.) = TRANKVILA / NERAPIDA VIVO / VIVRUTINO / VIVSTILO

SOCIOCONSTRUTIVISMO (Abordagem interdisciplinar nas ciências humanas (sociologia, pedagogia e psicologia) que tem por objeto o conhecimento e sua gênese, segundo a qual o desenvolvimento humano é socialmente situado e o conhecimento é construído através da interação com os outros. // Interfaka konsideraĵo en la homaj sciencoj (sociologio, pedagogio kaj psikologio), kiu havas kiel objekton la konadon kaj ĝian genezon, laŭ kiu la homa evoluo estas persiste situanta kaj la koneco estas konstruata per la interagado kun la aliaj.) = SOCIKONSTRUISMO

SOLSTÍCIO (Na astronomia, momento em que o Sol, durante seu movimento aparente na esfera celeste, atinge a maior declinação em latitude, medida a partir da linha do equador. // En astronomio, momento kiam la Suno, dum sia ŝajna moviĝo sur la ĉiela sfero, atingas la plej grandan deklinacion en latitudo, mezurata de la ekvatoro.) = SOLSTICO

TERMIAL (Representado pelo símbolo ?, notação matemática posfixa que representa a soma dos números naturais de n até 1. // Reprezentata per la simbolo ?, postfiksa matematika notacio, kiu reprezentas la sumon de la naturaj nombroj de n ĝis 1.) = TERMIALO

TIBRE (Rio no território italiano, com nascente na Emília-Romanha, e que atravessa a Toscana (Sansepolcro), a Úmbria (Città di Castello), depois o Lácio (Orte e Roma) e deságua no mar Tirreno. // Rivero en la itala teritorio, kun fonto en Emilio-Romanjo, kaj kiu trafluas Toskanion (Sansepolkro), Umbrion (Città di Castello), poste Lationo (Orte kaj Romo) kaj enfluas en la Tirenan maron.) = TIBERO

TÓRRIDO (Muito quente, ardente, abrasador. // Tre varma, ardanta, bruliga.) = ARDEGA; RUĜARDA; VARMEGA

TRAP (Gênero musical estadunidense que surgiu na década de 2000, como um subgênero do rap/hip-hop com características de música eletrônica e temática urbana, com batidas pesadas do bumbo marcante sintetizado, samples de frequência aguda e caixa com batida suave, geralmente não seguindo uma estrutura definida que permita experimentos nas batidas. // Usona muzika ĝenro, kiu aperis en la 2000-aj jaroj, kiel subĝenro de repo/hiphopo kun trajtoj de elektronika muziko kaj urba temaro, kun pezaj ritmoj de la sintezita bastamburo, altfrekvencaj samploj kaj tambureto kun mola ritmo, kutime ne sekvanta difinitan strukturon kiu permesu eksperimentojn en la ritmoj.) = HIPHOPAĈO

TREMEMBÉ (Município brasileiro do estado de São Paulo. // Brazila municipo en la ŝtato San-Paŭlio.) = TREMEMBEO

VACÂNCIA (Condição ou estado do que não se encontra ocupado ou preenchido; vacatura, vagância, vagatura; período durante o qual isso ocorre; vacatura, vagância, vagatura. // Kondiĉo aŭ stato de tio, kio ne estas okupata aŭ plenigita; vakanteco; periodo dum kiu tio okazas.) = VAKADO

VIRA-LATA CARAMELO (Ou cachorro caramelo, ou, popularmente, apenas caramelo: Cão de rua sem raça definida, de pelagem caramelo. // Strat-hundo sen difinita raso, kun karamelkolora pelto.) = (SENRASA / BRUNKOLORA / BRUNA) STRATHUNDO

VODUM (ou vodun: Religião tradicional animista da África Ocidental (Benim, Togo, Gana, Nigéria), cultuando espíritos (voduns) dos povos Jeje-Fon, com mais de 7 milhões de adeptos, e que originou tradições diaspóricas como o vudu haitiano, Candomblé Jejé no Brasil e Voodoo da Louisiana, frequentemente sincretizadas com o cristianismo. // Tradicia animisma religio de Okcidenta Afriko (Benino, Togo, Ganao, Niĝerio), kultanta spiritojn (voduojn) de la popoloj Jeje-Fon, kun pli ol 7 milionoj da adeptoj, kiu naskis diasporajn tradiciojn kiel la haitian vuduon, Kandombleo Ĵeĵo en Brazilo kaj Voduo de Luiziano, ofte sinkretigitaj kun Kristanismo.) = VODUO, VUDUO

ZOOM FATIGUE (Sinônimo de "Fadiga de Zoom", esgotamento por uso excessivo de videoconferências. // Laciĝo pro troa uzado de virtualaj sinprezentoj.) = TROA RETSINPREZENTA LACIĜO; ZUM-LACIĜO