quinta-feira, 4 de fevereiro de 2021

ALGUMAS NOVIDADES TRADUZIDAS EM FEVEREIRO DE 2021 / KELKAJ NOVAĴEROJ TRADUKITAJ EN FEBRUARO 2021

DIA INTERNACIONAL DA LÍNGUA MATERNA PROMOVE INCLUSÃO POR MEIO DO MULTILINGUISMO // LA INTERNACIA TAGO DE LA GEPATRA LINGVO HAVIGAS INKLUZIVIĜON PERE DE LA PLURLINGVECO

 

21-02-21


 

ONU alerta para desaparecimento de um idioma a cada duas semanas; cerca de 43% das 6 mil línguas existentes estão ameaçadas de extinção; somente menos de 100 idiomas circulam na esfera digital.

 

Eventos realizados em várias regiões do mundo celebram o Dia Internacional da Língua Materna neste 21 de fevereiro. O tema de 2021 é “Fomentando o multilinguismo para a inclusão na educação e na sociedade”.

 

Para além de permitir uma maior integração, a Organização das Nações Unidas para Educação, Ciência e Cultura, Unesco, defende que os idiomas e o multilinguismo podem promover a meta dos Objetivos de Desenvolvimento Sustentável de “não deixar ninguém para trás”.

 

Primeira infância

 

A agência ressalta ainda que a educação com base na primeira língua deve começar nos primeiros anos de vida, porque os cuidados e a instrução durante a primeira infância são a base da aprendizagem.

 

Em Paris, a Unesco marca a data acolhendo um evento virtual coorganizado com o Bangladesh. Na sexta-feira, uma conferência online abordou políticas e práticas inclusivas no ensino e aprendizagem multilíngues e como melhorar a integração pelo multilinguismo, a linguagem de sinais, a educação e os cuidados na primeira infância.

 

Em Addis Abeba, na Etiópia, outro evento abordará a questão de professores e a educação na língua materna na África. O evento agendado para a próxima quarta-feira será realizado em parceria com o Instituto Internacional para o Desenvolvimento de Capacidades no continente.

 

Extinção

De acordo com a ONU, a cada duas semanas uma língua deixa de existir e com ela a herança cultural e intelectual local. Pelo menos 43% dos cerca de 6 mil idiomas atualmente falados no mundo poderão desaparecer.

 

Algumas centenas de idiomas estão integrados em sistemas educacionais e no domínio público, e menos de 100 são usados no mundo digital. Globalmente, 40% da população não tem acesso à educação na língua que fala ou compreende.

 

A Unesco assinala progressos na educação multilíngue quando é compreendida a importância da língua materna, em especial na primeira fase de escolaridade. A agência fala ainda do compromisso com avanços nesta questão no setor público.

 

Conhecimento e culturas

 

A Unesco realça que os idiomas sustentam sociedades multilíngues e multiculturais, porque “transmitem e preservam o conhecimento e as culturas tradicionais de forma sustentável”.

 

A celebração do Dia Internacional da Língua Materna foi proposta pelo Bangladesh na Conferência Geral da Unesco de 1999. A data foi proclamada pela Assembleia Geral das Nações Unidas em 2002.

UN avertas pri la malapero de unu idiomo en ĉiu dua semajno; ĉirkaŭ 43% de la ses mil lingvoj ekzistantaj estas estingiĝemaj; nur malpli ol 100 idiomoj cirkulas en la cifereca medio.

 

Eventoj okazantaj en multaj regionoj de la mondo celebras la Internacian Tagon de la Gepatra Lingvo en tiu ĉi 21-a de februaro. La omaĝa temo en 2021 estas tio, “Instigante la plurlingvecon por ties inkluziviĝo en la edukadon kaj la socion”.

 

Krom permesi iun pli grandan enintegriĝon, la Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj por Edukado, Scienco kaj Kulturo (UNESKO) defendas, ke la idiomoj kaj la plurlingveco povas atingigi unu el la Celoj de la Daŭrigebla Disvolvo, nome, “lasi neniun post si”.

 

En la plej frua infaneco

 

La agentejo elstarigas ankaŭ, ke la edukado bazita sur la unua lingvo devas komenciĝi en la unuaj vivojaroj, ĉar la zorgoj kaj la instruado dum la plej frua infanaĝo estas la bazo de la lernado.

 

En Parizo Unesko reliefigas la daton, okazigante iun virtualan eventon kunorganizitan kun Bangladeŝo (regno ĉe la Bengala Golfo). Lastvendrede iu enreta konferenco pritraktis politikojn kaj agadojn inkluzivigajn en la instruadon kaj ankaŭ la plurlingvan lernadon, krome kiel plibonigi la integriĝecon per la plurlingveco, la signolingvo, la edukado kaj la zorgoj en la plej frua infaneco.

 

En Adis-Abebo (la ĉefurbo de Etiopio) alia evento traktas pri la demando de la instruistoj kaj la edukado en la patrina lingvo en Afriko. La evento planita por la plej proksima merkredo estos realigata en partnereco kun la Internacia Instituto por la Disvolviĝo de Kapabloj en la afrika kontinento.

 

Estingiĝado

 

Laŭ UN ĉiun duan semajnon unu lingvo ĉesas ekzisti kaj kun ĝi la lokaj kultura kaj intelekta heredaĵoj. Almenaŭ kvardek tri elcentoj de la ĉirkaŭ 6 mil lingvoj nuntempe parolataj en la mondo povos malaperi.

 

Kelkaj centoj da idiomoj estas integriĝintaj en edukajn sistemojn kaj en la publikan regadon, kaj malpli ol cent da ili estas uzataj en la cifereca mondo. En la tuta terglobo 40% de la popolanoj ne havas aliron al la edukado en la lingvo, kiujn ili parolas aŭ komprenas.

 

Unesko rimarkas progresojn en la plurlingva edukado, kiam oni komprenas la gravecon de la gepatra lingvo, speciale dum la unua fazo de instruiteco. La agentejo parolas cetere pri la kompromiso kun la progresoj en tiu demando ene de la publika sektoro.

 

Konado kaj kulturoj

 

Unesko reliefigas, ke la idiomoj subtenadas plurlingvajn kaj multkulturajn sociojn, ĉar “ili heredigas kaj konservas la tradiciajn konojn kaj kulturojn per daŭrigebla procedado”.

 

La celebro de la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo estis proponita de Bangladeŝo dum la Ĝenerala Konferenco de Unesko, en 1999. La dato estis proklamita de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj, en 2002.

 

 

FONTE:

https://news.un.org/pt/story/2021/02/1742102


             ********************************************************** 




MORADOR DE RUA ENCONTRADO MORTO EM MILÃO TINHA 100 MIL EUROS NO BANCO
// STRATLOĜANTO, KIUN ONI TROVIS MORTINTA EN  MILANO, HAVIS 100 MIL EŬROJN EN BANKO

 

04-02-2021

 

Um morador de rua identificado como Umberto Quintino Diaco, de 75 anos, foi encontrado morto em Milão, na Itália. Para surpresa de muitos, a vítima tinha mais de 100 mil euros, cerca de R$ 644 mil, em uma conta bancária e 19 mil euros, equivalente a R$ 122 mil, em títulos acionários.

 

Umberto foi encontrado em uma cabana improvisada com papelão, na estação ferroviária de Porta Garibaldi, na capital da Lombardia. Segundo a autópsia, o homem pode ter morrido de frio e patologias pré-existentes.

 

De acordo com as investigações, além do dinheiro no banco e em ações, a vítima recebia uma aposentadoria de 750 euros, quase R$ 5 mil, em Munique, na Alemanha, tinha uma casa na região de Calábria, na Itália, e dois furgões com apólices de seguro pagas.

 

Em entrevista ao jornal Corriere della Sera, Chiarina, irmã mais velha de Umberto, disse que ele havia fugido de casa quando tinha 17 anos. “Procuramos por ele, que nunca se deixou encontrar”, contou.

 

Segundo as autoridades, Diaco retirava seus rendimentos através de uma caixa-postal no serviço de atendimento da Cáritas em Milão. “Ele nunca pediu dinheiro nem aceitou comida”, relatou ao Corriere um voluntário da organização beneficente.

 

Chiarina também revelou que a família conseguiu descobrir durante o período de ausência de seu irmão que ele trabalhou no setor de construção civil na Alemanha e teria passado também pela Suíça. Depois, ela chegou a tentar contatá-lo, mas ele sempre recusou. “Entendi que ele havia escolhido aquela vida, mas nunca deixamos de procurá-lo”, finalizou.

Iu sendomulo identigita kiel Umberto Quintino Diaco, 75-jara, estis trovita mortinta en la urbo Milano, en Italujo. Por la surprizo de multaj, la viktimo havis pli ol 100 mil eŭrojn en banka konto kaj 19 mil eŭrojn en akciaj biloj.

 

Umberto estis trovita en kabano aranĝita el kartonoj, ĉe la fervoja stacio de la kvartalo Porta Garibaldi, en Milano (la ĉefurbo de la norditala regiono Lombardio). Laŭ la nekropsio, la viro povis esti mortinta de malvarmo kaj antaŭekzistintaj malsanoj.

 

Laŭ la enketoj, krom la mono en la banko kaj en akcioj, la viktimo ricevadis emerituron je 750 eŭroj en Munĥeno, Germanujo, posedis unu domon en la regiono de Kalabrio, en Italujo, kaj ankaŭ du furgonojn kun pagitaj polisoj.

 

En intervjuo al la ĵurnalo Corriere della Sera, Chiarina, iu pli aĝa fratino  de Umberto, diris, ke li estis fuĝinta el la familia hejmo, kiam li aĝis 17 jarojn. "Ni serĉadis lin, sed li neniam lasis sin renkonti”, ŝi rakontis.

 

Laŭ la aŭtoritatoj, Diaco deprenadis siajn monprovizojn pere de poŝtkesto en la asistejo de Karitaso en Milano. “Li neniam petis monon nek akceptis manĝon”, sciigis al Corriere iu volontulo de la bonfara organizaĵo.

 

Chiarina ankaŭ informis, ke la familio sukcesis eltrovi, dum la forestado de ŝia frato, ke li laboris en la sektoro de konstruado en Germanujo kaj ke li restis ankaŭ en Svisujo. Poste ŝi provis kontakti lin, sed li ĉiam rifuzis tion. “Mi komprenis, ke li elektis tian vivon, sed tamen ni neniam ĉesis serĉi lin”, ŝi finparolis.

Fonto:

https://istoe.com.br/morador-de-rua-encontrado-morto-em-milao-tinha-100-mil-euros-no-banco/

segunda-feira, 25 de janeiro de 2021

ALGUMAS NOVIDADES TRADUZIDAS EM JANEIRO DE 2021 / KELKAJ NOVAĴEROJ TRADUKITAJ EN JANUARO 2021

 

OS ROBÔS APRENDERAM A ESCREVER // LA ROBOTOJ LERNIS SKRIBI

 

25-01-2021

 

Programas já são capazes de redigir matérias, criar poemas, músicas e peças de 'design'. Poderão ser bons parceiros dos humanos. 

 

Novos robôs que usam inteligência artificial são capazes de escrever artigos, músicas, poemas e linguagem de computador quase tão bem quanto os humanos. Cientistas da computação desenvolveram a inteligência artificial mais avançada, que usa uma combinação de visão de computador, aprendizado de máquina, redes neurais artificiais e aprendizagem profunda.

 

Se você duvida que um programa de computador possa escrever como nós, o parágrafo acima foi redigido sem interferência humana para a Revista Oeste pelo serviço AI Writer, com sede em Munique. Já existem vários sites na internet que oferecem esse tipo de serviço. O alvo inicial são empresas que precisam de muitos textos repetitivos e simples, como blogs de promoção de marketing.

Komputilprogramoj jam estas kapablaj redakti tekstojn kaj verki poemojn, muzikaĵojn kaj pecojn de dezajno. Ili povos esti bonaj partneroj de la homoj.

 

Novaj robotoj (fakte, robotecaj komputilprogramoj), kiuj havas artefaritan intelekton, kapablas skribi artikolojn, muzikojn, poemojn kaj programlingvojn, preskaŭ tiel bone kiel la homaj estuloj. Sciencistoj pri komputado elpensis pli progresan artefaritan intelekton, kiu utiligas kombinon de komputada vidado, lernado de maŝinoj, artefaritaj neŭraj retoj kaj profunda lernado.

 

Se vi dubas, ke komputada programo povas skribi tiel kiel ni, sciu, ke la supra paragrafo estas skribita sen homa interveno por la Revuo Okcidento, de la servo AI Writer, kun sidejo en Munkeno (la ĉefurbo de Bavario). Jam ekzistas multe da retejoj en Interreto, kiuj proponas tian servon. Ĝia ĉefa celpubliko estas entreprenoj kiuj bezonadas multajn ripetiĝemajn kaj simplajn tekstojn, kiaj ekzemple blogaĵoj por diskonigo de reklamoj.

Fonto:

https://revistaoeste.com/revista/edicao-44/os-robos-aprenderam-a-escrever/


domingo, 20 de dezembro de 2020

ALGUMAS POUCAS NOTAS

SOBRE A VIRGULA EM ESPERANTO.

 

Josenilton

 

 

No geral, nas formas simples das orações, com SUJEITO, VERBO E OBJETO, não se coloca vírgula.

 

No meio de orações, SED e TAMEN são sempre precedidas de vírgula. Tiu ĉi glaciaĵo ne estas el kokoso, sed el graviolo. Li ne deklaris tion, sed tute alion. Mi intencas iri plaĝen, sed dependas de la Suno. "La papero estas tre blanka, sed la neĝo estas pli blanka." Stela revas lerni kravmagaon, tamen ŝi ne kuraĝas frekventi luktejon. Ludoviko estas dankema al Mario pro ties favoroj, tamen li ne rekonas tion publike.

 

"É costume consagrado não enquadrar DO entre vírgulas. Kion do vi volas?" Kial do vi demandas al mi pri tio? Mi kredas do pri liaj vortoj.

 

"Mais de um adjetivo que qualifique um substantivo: postam-se, em Esperanto, antes do substantivo, com ou sem vírgula, ou (p. ex. se são dois), um antes, o outro depois, ou mesmo todos depois. Granda blanka domo. Ĝis baldaŭa persona konatiĝo! Du blondaj fremdlandaj virinoj. Klaraj mallongaj someraj noktoj. Nokto mallumega, nigra, senfina. La maljuna honesta ministro. Nia brava, glora reĝo. La malfacilaj lingvoj naciaj. Tio estis efektiva densaĵo antaŭdiluva. Nun li rememoris tiun gloran tempon pasintan."

 

Orações explicativas com KI-vorto, quando no meio ou no fim de uma oração principal, mesmo com preposição ou conjunção, geralmente são virguladas. La domo, kie Rita vivas, estas tre moderna. La libro, kiun vi volas, mankas en la librejo. Hieraŭ mi spektis la filmon, kiun vi rekomendis al mi, tri fojojn. "Metro de drapo signifus metron, kiu kuŝis sur drapo, aŭ kiu estas uzata por drapo." Mi ne scias, kial li ridas. Li ridas multe, sed mi ne scias, kial. Ĉu vi scias, kie Maria loĝas? Marko laboras en la lernejo, en kiu Dagoberto studas.

 

A partícula subjuntiva KE sempre é precedida de vírgula. Mi opinias, ke ne pluvos hodiaŭ, tial ke mi pretigas min por iri al la plaĝo. Paŭlo asertis, ke li kunlaboros kun la projekto. Karlo diris, ke, post kiam li diplomiĝos, li klinikos en Argentino.

 

Geralmente a partícula ĈU é precedida de vírgula, quando no meio da frase. Mi ne scias, ĉu Monaliza ridas, aŭ ploras. Ne estas klare, ĉu li komprenis, aŭ ne, la lecionon. "Mi dubas, ĉu vi estas feliĉa".

 

Como partícula alternativa adversativa (quando as expressões em comparação não dizem a mesma coisa, tendo pesos semânticos diferentes), o AŬ é precedido de vírgula. "Magazeno, en kiu oni vendas cigarojn, aŭ ĉambro, en kiu oni tenas cigarojn, estas cigarejo; skatoleto aŭ alia objekto, en kiu oni tenas cigarojn, estas cigarujo." Antono ellernis Esperanton, tradukante, aŭ instruante. Li malbonfartas pro multe da drinkado, aŭ pro multaj negativaj pensoj.

 

A partícula alternativa consequencial AŬ, separando duas orações, é precedida de vírgula. Vi devas legi multe pli da libroj, aŭ vi ne regos Esperanton. Nek disputu, nek kverelu, aŭ vi malsaniĝos pri la nervoj. Aktoroj, ne deiru de la podio, aŭ ni estos ĉiuj perditaj.

 

A partícula comparativa OL é precedida de vírgula, quando se trata de comparação entre dois substantivos ou dois pronomes distintos. Georgo estas pli forta, ol Rikardo. Genoveva kaj Analia estas pli aĝaj, ol Petro kaj Adalberto. Ŝi estas pli netraŭmiĝema, ol li.

 

No caso de comparação com OL entre dois adjetivos ou dois advérbios de um mesmo substantivo ou pronome, geralmente não se virgula. Hodiaŭ li vetas en la loterio multe pli ol hieraŭ. Pro la hieraŭa sunbano, hodiaŭ la haŭto de Eva estas pli bruna ol blanka. Lia kanto estas pli laŭta ol bela.


domingo, 19 de abril de 2020

quarta-feira, 1 de janeiro de 2020

NOMOJ KAJ ĜIAJ BILDOJ (MOTIVILOJ POR KONVERSACIAJ RONDOJ) - 3












ELŜTOPI ĈAMPANON








                                         FILMKLAPOJ; KLAPTABULO

EL LA RAPIDA VORTARO PORTUGALA-ESPERANTO - AKTUALIGO EL DEZEMBRO 2019

REFERÊNCIAS: ESPERANTO PORTUGUÊS PORTUGALA DICIONÁRIO VORTARO GLOSSÁRIO GLOSARO TERMINARO TRADUZIR TRADUÇÃO


À BEIRA DO COLAPSO = BALDAŬ KOLAPSONTA/RUINIĜONTA/MORTONTA
A PASSEIO (NÃO A TRABALHO, SOBRE ESTAR EM ALGUM LUGAR OU IR A ALGUM LUGAR) = JE PROMENO
A TRABALHO (NÃO A PASSEIO, SOBRE ESTAR EM ALGUM LUGAR OU IR A ALGUM LUGAR) = JE LABORO; LABORCELE
ABRIR UMA CHAMPANHE = ELŜTOPI ĈAMPANON

ÁGUA-ESPERTA (ÁGUA QUASE QUENTE, BEM MORNA, TÉPIDA) = (PRESKAŬ VARMA)/VARMETA/DUONVARMA AKVO
ALÉRGICO A = ALERGIA AL
ALMOXARIFADO (DEPÓSITO DE OBJETOS, MATERIAIS E INSTRUMENTOS, A EXEMPLO DE FERRAMENTAS, MATERIAL DE LIMPEZA E EQUIPAMENTOS DE PEQUENO PORTE, QUE GARANTEM O FUNCIONAMENTO INTERNO E LOGÍSTICO DE UMA ESTRUTURA EMPRESARIAL, INDUSTRIAL, INSTITUCIONAL ETC) = MATERIAL-PROVIZEJO; MATERIAL-TENEJO; ILAR-TENEJO; MATERIALEJO; ILAREJO
ALMOXARIFE = MATERIAL-PROVIZISTO; MATERIAL-TENISTO; ILAR-TENISTO; ILARISTO
ALZHEIMER (OU MAL DE ALZHEIMER, OU DOENÇA DE ALZHEIMER: DOENÇA NEURODEGENERATIVA PROGRESSIVA QUE SE MANIFESTA APRESENTANDO DETERIORAÇÃO COGNITIVA E DA MEMÓRIA DE CURTO PRAZO E UMA VARIEDADE DE SINTOMAS NEUROPSIQUIÁTRICOS E DE ALTERAÇÕES COMPORTAMENTAIS QUE SE AGRAVAM AO LONGO DO TEMPO) = (MALSANO DE) ALZEJMERO; ALZEJMER-MALSANO; (MALSANO DE) ALCHAJMERO; ALCHAJMER-MALSANO
ANIMOSCÓPIO (INSTRUMENTO PARA EXAMINAR VISUALMENTE A ALMA, AINDA NÃO INVENTADO) = ANIMOSKOPO
AVALISTA = AVALANTO/INTO/ONTO, PAGO-GARANTIANTO/INTO/ONTO
BATER LAJE (CONSTRUIR OU ASSENTAR LAJE EM TRABALHO DE EQUIPE, GERALMENTE EM REGIME DE MUTIRÃO) = (BETON)SLABUMI; KUNSLABUMI
BIOCAPITALISMO (APLICAÇÃO DO SISTEMA ECONÔMICO CAPITALISTA À "VIDA" (BIOS) BIOLÓGICA, MENTAL, SOCIAL E EMOCIONAL DOS HOMENS) = BIOKAPITALISMO
BOLA DE BOLICHE = KEGLA GLOBO
BOM SENSO = (SANA)(BONA) PRUDENTO; SAĜ(EC)O; RACIO
BRAQUISTÓCRONA (OU CURVA BRAQUISTÓCRONA: TRAJETÓRIA DE UMA PARTÍCULA QUE, SUJEITA A UM CAMPO GRAVITACIONAL CONSTANTE, SEM ATRITO E COM VELOCIDADE INICIAL NULA, SE DESLOCA ENTRE DOIS PONTOS NO MENOR INTERVALO DE TEMPO) = BRAKISTOKRONO; BRAKISTOKRONA KURBO/TRAJEKTORIO
CADEIRANTE = SEĜHANDIKAPULO; RULSEĜULO
CARNE DE BOI (IN NATURA) = KARNO DE BOVO; (A COMIDA) BOVAĴO
CARRINHO DE MÃO (OU CARRIOLA) = 

CENTRO DE DISTRIBUIÇÃO (OU CENTRAL DE DISTRIBUIÇAO: GRANDE ESPAÇO (GALPÃO, AMPLO DEPÓSITO), ONDE SE RECEBEM MERCADORIAS DE FORNECEDORES E DE ONDE SAEM AS MERCADORIAS A PROVER AS FILIAIS DE UMA GRANDE EMPRESA COMERCIAL VAREJISTA) = VARDISTRIBUEJO; VARDEPONEJO
CENTRO ESPÍRITA (GRUPO ORGANIZADO DE ESPÍRITAS VOLTADO REGULARMENTE AOS ESTUDOS E PRÁTICAS CONCENTRADAS DOS ENSINAMENTOS DADOS PELOS LIVROS E DEMAIS MÍDIAS ESPÍRITAS E TAMBÉM PELOS ESPÍRITOS ESPÍRITAS) = SPIRITISMA SOCIETO; (O ESPAÇO FISICO DE FUNCIONAMENTO DO CENTRO ESPIRITA) SPIRITISMA SOCIETEJO
CERRAR OS PUNHOS = 

CLAQUETE (DISPOSITIVO USADO NO CINEMA E AUDIOVISUAL PARA IDENTIFICAR OS PLANOS E TOMADAS RODADOS DURANTE A PRODUÇÃO, E TAMBÉM PARA AJUDAR NA SINCRONIZAÇÃO ENTRE IMAGEM E SOM) = FILMKLAPOJ; KLAPTABULO

COCHONILHA (CORANTE COR CARMIM UTILIZADO EM TINTAS, COSMÉTICOS E COMO ADITIVO ALIMENTAR; PEQUENO INSETO (DACTYLOPIUS COCCUS) DE ONDE ELE É EXTRAÍDO, OU AINDA CERTOS GRUPOS DE INSETOS, COMO A SUPERFAMÍLIA COCCOIDEA OU A FAMÍLIA COCCIDAE) = KOĈONILJO
COMPRAR PELA INTERNET = TELEBUTIKUMI
CONSCIÊNCIA PESADA (OU PESO NA CONSCIÊNCIA) = PEZA KONSCIENCO; KUN LA KONSCIENCO PEZA
CORRIDA DE SÃO SILVESTRE = LA KURADO DE LA SANKTA SILVESTRO
DAR TRABALHO (DAR PREOCUPAÇÃO) = ĈAGRENI; ZORGUMIGI
DISLÉXICO (PORTADOR DE DISLEXIA) = DISLEKSIULO
ENVELHECIDO PELO TEMPO (SOBRE PESSOA) = MALJUNIGITA DE LA TEMPO
ESPECIOSO (DE APARÊNCIA FALSA; ENGANADOR, ENGANOSO, ILUSÓRIO; VERDADEIRO OU JUSTO APENAS NA APARÊNCIA) = VERŜAJNIGA; ŜAJNE VERA; ŜAJNE BELA; (FORMOSO, BELO, ATRAENTE, DELICADO, GENTIL) BELA; ALTIRA; ĜENTILA; DELIKATA
ESPÍRITO DO NATAL = LA SPIRITO DE LA KRISTNASKO
ESTAR À FRENTE (NO SENTIDO DE AVANÇO, PROGRESSO) =  ESTI SUPER; SUPERI
ESTAR ESCALADO PARA DAR PLANTÃO = ESTI (ANTAŬ)DIFINITA POR DEĴORI
ESTIVAL = SOMERA; SENVENTA
ESTOQUE (MERCADORAIS ARMAZENADAS PARA PROVER O ESPAÇO DE VENDAS DE UM PONTO COMERCIAL, GERALMENTE NOS FUNDOS, NO PORÃO OU NO SOTÃO DA PRÓPRIA EDIFICAÇAO) = PROVIZ-VARARO; (O LOCAL DO ESTOQUE) VARPROVIZEJO; VARTENEJO; VAREJO
ESTOQUISTA (EMPREGADO RESPONSÁVEL POR PROVER E ORGANIZAR O ESTOQUE DE MERCADORIAS DE UMA LOJA, ALÉM DE FORNECER TAIS MERCADORIAS AOS VENDEDORES PARA ATENDIMENTO AOS CLIENTES) = VARTENISTO; VARPROVIZISTO; STOKISTO
EXCURSÃO COM TUDO INCLUSO = ĈIOINKLUZIVA/ĈIOINKLUDA EKSKURSO
EXTORSÃO = TRUD-AKIRO; UZURP(AD)O; TROA IMPOSTO; TRUD-PRENO; FORRABO; TRUDELPETO; ELPREMO; ELDEVIGO
FALTAM DEZ DIAS PARA = RESTAS DEK TAGOJ ĜIS
FAVORECIDO (AQUELE QUE RECEBERÁ A VANTAGEM PREVISTA EM QUALQUER CONTRATO DE SEGURO) = FAVORATO/FAVOROTO
FAVORITO (MAIS PROVÁVEL DE VENCER UMA COMPETIÇÃO) = LA (PLEJ) VENKONTEMA KONKURANTO; LA (PLEJ PROBABLA) VENKONTEMULO; LA PLEJ PROBABLA VENKONTO; LA (VENKONTA) PLEJPROBABLULO
FAZER DE CONTA QUE = ŜAJNIGI, KE
FIO DE LUZ (PARA ENFEITES DE NATAL) = (KRISTNASKA) LUMFADENO; (ESPECIFICAMENTE PARA ÁRVORE DE NATAL) (KRISTARBA) LUMFADENETO

FRAMBOSEIRA (OU FRAMBOSEIRO: ÁRVORE DA FRAMBOESA) = FRAMBUJO
FRANQUIA = SENPAGECO; (ISENÇÃO DE IMPOSTOS) SENIMPOSTECO
FRASEADO (EM ESTÉTICA TEXTUAL) = VERKMANIERO; PAROLMANIERO; STILO
FRECHA (OU FLECHA) = SAGO; (CANA DOS FOGUETES) RAKETKANO
GUETO (INICIALMENTE BAIRRO ONDE JUDEUS TIVERAM DE MORAR, EM ALGUMAS GRANDES CIDADES; POR EXTENSÃO, BAIRRO OU REGIÃO DE UMA CIDADE ONDE VIVEM OS MEMBROS DE UMA ETNIA OU QUALQUER OUTRO GRUPO MINORITÁRIO, FREQUENTEMENTE DEVIDO A INJUNÇÕES, PRESSÕES OU CIRCUNSTÂNCIAS ECONÔMICAS OU SOCIAIS DISCRIMINATÓRIAS) = GETO
IMPORTAR-SE COM (NO SENTIDO DE CUIDAR, OU PREOCUPAR-SE COM O BEM ESTAR, SAÚDE, EDUCAÇÃO...) = ZORG(EM)I/ATENT(EM)I PRI
INHOQUE (OU NHOQUE: MASSA ALIMENTÍCIA PREPARADA A BASE DA MISTURA DE BATATA, OU MACAXEIRA COM FARINHA DE TRIGO, SENDO UM PRATO TÍPICO DA CULINÁRIA DA ITÁLIA, QUE PODE SER SERVIDO COM OS MOLHOS SUGO, BOLONHESA OU BRANCO) = 

ISSO SÓ PODE SER (SUSPEITANDO) = PLENCERTE/(TRE PROBABLE) TIO ESTAS; TIO ŜULDIĜAS AL NENIU/NENIO ALIA OL; TIO APARTENAS AL NENIU/NENIO ALIA OL
JORNALECO (OU PASQUIM, PASQUINADA: JORNAL DE MÁ QUALIDADE, CALUNIOSO OU SENSACIONALISTA) = GAZETAĈO; FIGAZETO; PASKVILO
JUIZ DE GARANTIAS (JUIZ RESPONSÁVEL PELO CONTROLE DA LEGALIDADE DA INVESTIGAÇÃO CRIMINAL E PELA SALVAGUARDA DOS DIREITOS INDIVIDUAIS) = GARANTIA JUĜISTO
LEITOR DE MENTE (INSTRUMENTO AINDA NÃO INVENTADO) = MENSOLEGILO
MARCAÇÃO DE CONSULTA = (ANTAŬ)DIFINO DE KONSULTO
MOAIS (OU CABEÇAS DA ILHA DE PÁSCOA, OU NAOKI: AS MAIS DE 887 ESTÁTUAS GIGANTESCAS DE PEDRA ESPALHADAS PELA ILHA DE PÁSCOA, NO CHILE, CONSTRUÍDAS ENTRE 1250 E 1500 PELO POVO RAPANUI) = 

MUDANÇA CLIMÁTICA (OU MUDANÇA DO CLIMA, OU ALTERAÇÃO CLIMÁTICA: VARIAÇÃO DO CLIMA EM ESCALA GLOBAL OU DOS CLIMAS REGIONAIS DA TERRA AO LONGO DO TEMPO) = ŜANĜADO DE LA KLIMATO; KLIMATA ŜANĜADO
NA CLARIDADE = EN LA HELECO
NÃO PISE NA FAIXA AMARELA = NE PAŜU/STARU SUR LA FLAVA STRIO
NÃO PISE NA GRAMA = NE PAŜU SUR LA HERBON/GRESON/GAZONON
NECESSIDADES FISIOLÓGICAS = FIZIOLOGIAJ BEZONOJ
NO VERDADEIRO SENTIDO DA PALAVRA = EN LA VERA/PLENA SENCO DE LA/(TIU ĈI) VORTO
NOITE DA VIRADA (NOITE DE 31 DE DEZEMBRO) = LA SILVESTRA VESPERO/NOKTO; LA SILVESTRO; LA NOVJARA NOKTO
OBRIGAÇÕES ESPIRITUAIS = SPIRITAJ/SPIRITUALAJ DEVOJ
OCORRÊNCIA (QUALQUER ATO QUE INSTIGA UM PLANTONISTA A EXERCER SUA FUNÇÃO DURANTE O PLANTÃO) = DEĴORAĴO
PACOTE DE SERVIÇOS = SERVARO
PALRAR (ARTICULAR SONS INCOMPREENSÍVEIS OU SEM SENTIDO) = BABILI; INTERPAROLI; INTERPAROLADI; (EMITIR SUA VOZ (DIZ-SE DE PAPAGAIO, PEGA, ESTORNINHO E OUTRAS AVES CUJO CANTO LEMBRA A VOZ HUMANA); CHALREAR) PEPI
PARTEIRA = AKUŜISTINO
PASQUINADA (APRECIAÇÃO OU CRÍTICA DIFAMATÓRIA PUBLICADA EM PASQUINS, JORNAIS, MANIFESTOS, PANFLETOS) = FIGAZETAĴO; PASKVILAĴO
PASSAR DE ANO = APROBIĜI/SUKCESI EN LA LERNOJARO
PEDREIRA = ŜTONEJO; ŜTONMINEJO; ŜTON-ROMPEJO
PESSOA DE BOM GOSTO = PERSONO/HOMO KUN (ESTETIKA SENTO) / (RAFINITA GUSTO)
PETISCO = GUSTUMAĴO
PNEUMOTÓRAX (EMERGÊNCIA MÉDICA CAUSADA PELA PRESENÇA DE AR ENTRE AS MEMBRANAS QUE ENVOLVEM OS PULMÕES) = PNEŬMOTORAKO
PORTADOR DA SÍNDROME DE SAVANT = SAVANTISMULO
PORTADOR DA SÍNDROME DE TOURETTE = TURETULO
PORTADOR DE ALZHEIMER =  ALCHAJMERULO; ALZEJMERULO
PORTADOR DA SÍNDROME DE ASPERGER = ASPERGERULO
PRIMEIRO-VIOLINO (OU OMBRO: MÚSICO DA ORQUESTRA, QUE FICA NA PRIMEIRA ESTANTE, À ESQUERDA DO MAESTRO, SENDO, ANTES DA ENTRADA DO MAESTRO, O ÚLTIMO INSTRUMENTISTA A ENTRAR NO PALCO, E SENDO O RESPONSÁVEL PELA AFINAÇÃO DA ORQUESTRA) = UNUA VIOLONISTO; KONCERTMAJSTRO
PROATIVO = ANTAŬZORGA; ANTAŬZORGEMA; BRAVA
PSICOTRÔNICA (NOMENCLATURA USADA PARA DESIGNAR OS ESTUDOS QUE ASSOCIAM OS FENÔMENOS PSICONEUROLÓGICOS DO HOMEM E DOS OUTROS SERES VIVOS, DE UM LADO, E OS FENÔMENOS DA ENERGIA DO OUTRO, SENDO UM SUBSTITUTO DO TERMO "PARAPSICOLOGIA") = PSIKOTRONIKO
QUADRO EUROPEU COMUM DE REFERÊNCIA PARA LÍNGUAS (PADRÃO EUROPEU, UTILIZADO TAMBÉM EM OUTROS PAÍSES, QUE SERVE PARA MEDIR O NÍVEL DE COMPREENSÃO E EXPRESSÃO ORAL E ESCRITA NUMA DETERMINADA LÍNGUA) = KOMUNA EŬROPA REFERENCKADRO POR LINGVOJ
QUEBRAR A MALDIÇÃO = MALAPERIGI/FORTIRI/DEPRENI LA MALBENON
RADIANTE DE ALEGRIA = RADIANTA DE ĜOJO
RAPANUI (OU RAPA NUI: HABITANTES NATIVOS POLINÉSIOS DA ILHA DE PÁSCOA NO OCEANO PACÍFICO, PERTENCENTE AO CHILE) = RAPANUIA POPOLO; RAPANUIOJ
RESSABIADO = MISJUĜEMA; OFENDIĜEMA; SUSPEKTEMA; HEZITA; SINGARD(EM)A
REVEILLON (OU ANO NOVO, OU ANO BOM: MOMENTO EM QUE UM NOVO ANO CIVIL COMEÇA E UM NOVO CALENDÁRIO ANUAL É INICIADO) = NOVJARA TAGO/NOKTO; NOVJARO; NOVJARTAGO; NOVJARIĜO. [Obs. 1: Rimarkindas, ke Novjaro (kun alternativa majuskla N) estas tago, la tago, en kiu komenciĝas nova jaro. El tio deriviĝas novjara tago / vespero / nokto; novjara donaco / saluto / festo / festeno / mesaĝo / blagaĵo / karto; novjaraj bondeziroj. Direblas, tamen, novjariĝo, kiel la momento preciza en la noktomezo, kiam finiĝas la lasta tago de la ĵus pasinta jaro kaj komenciĝas la Novjaro (aŭ, pli precize, naskiĝas la (tago) novjaro kaj sekve la nova jaro).]
SAUDAR O ANO NOVO NO REVEILLON = SALUTI LA NOVAN JARON ĈE LA NOVJARO / NOVJARIĜO
SELAR O DESTINO = FIKSI LA DESTINON
SENHA DE ATENDIMENTO (PAPELZINHO NUMERADO PARA CONTROLAR A ORDEM DE CHEGADA PARA ATENDIMENTO) = ALVENKONTROLILO; NUMERKONTROLILO
SHOW DA VIRADA = NOVJARA SPEKTAKLO
SHOW DE FOGOS DE ARTIFICIO = SPEKTAKLO DE ARTFAJRAĴOJ/RAKETOJ; ARTFAJRAĴA/RAKETA SPEKTAKLO
SÍNDROME DE SAVANT (OU SAVANTISMO: DISTÚRBIO PSÍQUICO AUTÍSTICO COM O QUAL A PESSOA POSSUI UMA GRANDE HABILIDADE INTELECTUAL ALIADA A UM DÉFICIT DE INTELIGÊNCIA) = (SINDROMO DE) SAVANTISMO
SÍNDROME DE TOURETTE (TRANSTORNO NEUROPSIQUIÁTRICO HEREDITÁRIO QUE SE MANIFESTA DURANTE A INFÂNCIA, CARACTERIZADO POR DIVERSOS TIQUES FÍSICOS E PELO MENOS UM TIQUE VOCAL) = (SINDROMO DE) TURETO
SOLTAR FOGUETE = LEVI RAKETON (EN LA AERON); FLUGIGI/SUPRENPAFI/EKPAFI RAKETON
TACO DE GOLFE = 

TER BOM GOSTO = HAVI ESTETIKAN SENTON; HAVI RAFINITAN ŜATON
TURMA DO FUNDÃO (EM SALA DE AULA) = (LASTPUPITRAJ) MALDISCIPLINEMULOJ/PERTURBULOJ/TURMENTEMULOJ; LA GRUPO DE LA FUNDO
VAFÔNIO = VENTETO
VENCIDO (FORA DA VALIDADE) = EKSVALIDA; NE PLU VALIDA
VESTE TALAR (TRAJE LONGO E UNIFORME USADO POR JUÍZES, ADVOGADOS, PROFESSORES, PADRES ETC, NO EXERCÍCIO DE SUAS FUNÇÕES) = 

VESTIR-SE À ROMANA (OU TRAJAR-SE À ROMANA) = ESTI EN ROMANA VESTO/VESTAĴO/KOSTUMO; PORTI/SURHAVI ROMANAN VESTON/VESTAĴON/KOSTUMON