REFERÊNCIAS: ESPERANTO PORTUGUÊS PORTUGALA DICIONÁRIO VORTARO GLOSSÁRIO GLOSARO TERMINARO TRADUZIR
A QUEM INTERESSAR POSSA (Saudação formal
e genérica utilizada no início de comunicações escritas quando o destinatário é
desconhecido ou quando o documento se destina a múltiplas pessoas. // Formala kaj ĝenerala saluto uzata komence de
skribaj komunikoj, kiam la ricevonto estas nekonata, aŭ kiam la dokumento celas
plurajn personojn.) = AL KIU TIO KONCERNAS; AL KIU AJN KONCERNATO; AL KONCERNAJ PERSONOJ; POR
ĈIU, KIUN TIO KONCERNAS
ADUMU (Dança tradicional do povo Maasai,
do Quênia e da Tanzânia, mundialmente conhecida como a “dança do salto”. // Tradicia danco de la maasaa popolo, el Kenjo kaj
Tanzanio, mondskale konata kiel la “saltodanco”.) = (MAASAJA) SALTO-DANCO; ADUMUO
AGNOTOLOGIA (Estudo da ignorância popular
fabricada, intencional e monetizada. // Studado de popola nescio fabrikita, intence kreita kaj monigita.) = SCIENCO PRI (PRODUKTO DE) NESCIO; STUDADO DE KULTURA NESCIO; AGNOTOLOGIOALGAROBA (Semente ou fruto da
algarobeira. // Semo aŭ frukto de la algarobujo.) = ALGAROBGRAJNO; ALGAROBFRUKTO
ALGAROBEIRA (Ou pé-de-algaroba,
algarobo, cientificamente, Prosopis juliflora: Espécie vegetal arbórea da
família Fabaceae (Leguminosae), subfamília Mimosoideae, nativa do Peru, pouco
exigente em água, que sobrevive em zonas tropicais áridas, sendo estimada pelos
moradores do nordeste brasileiro, sendo usada para alimentação dos animais. // Arba plantspecio de la familio Fabaceae
(Leguminosae), subfamilio Mimosoideae, origininta en Peruo, malmulte postulanta
pri akvo, kiu travivas en aridaj tropikaj zonoj, ŝatata de la loĝantoj de la
nordoriento de Brazilo kaj uzata por nutrado de bestoj.) = ALGAROBO; ALGAROBARBO; PROSOPO; ALGAROBUJO
ALMÍQUI (Ou solenodonte: Pequeno
mamífero insetívoro extremamente raro, considerado um “fóssil vivo” por ter
mudado muito pouco nos últimos 76 milhões de anos. // Malgranda insektovora mamulo ekstreme rara,
konsiderata “vivanta fosilio” ĉar ĝi ŝanĝiĝis tre malmulte dum la lastaj 76
milionoj da jaroj.) = SOLENODONTO
AMARAGEM (Ou amerissagem: Pouso de uma
aeronave ou nave espacial na água. // Surakviĝo de aviadilo aŭ kosmoŝipo sur akvo.) = ALMARIĜO; SURMARIĜOARARA DE LOJA DE ROUPAS (ou arara para
roupas, expositor ou cabideiro de chão: Suporte/estrutura onde as roupas ficam
penduradas em cabides dentro das lojas, para organizar, expor coleções ou
otimizar espaço.// Subtenilo/strukturo, kie la
vestaĵoj restas pendigitaj sur vestopendaĵoj en butikoj, por organizi, montri
kolektojn aŭ optimumigi spacon.)
AVE-DO-PARAÍSO-GRANDE (ou ave-do-paraíso (nome científico, Paradisaea
apoda): Ave conhecida pelas penas ornamentais extravagantes e longas nos
machos, nativa das florestas da Nova Guiné. // Birdo konata pro la ekstravagancaj kaj longaj ornamaj plumoj ĉe la
maskloj, origininta el la arbaroj de Nov-Gvineo.) = PARADIZBIRDO
BERBERINA (Composto orgânico classificado como alcaloide
benzilisoquinolínico, sendo quimicamente um composto de amônia quaternária. // Organika komponaĵo klasifikita kiel benzilizokvinolina
alkaloido, kemie kvaternara amonia komponaĵo.) = BERBERINO
CEGONHA-BICO-DE-SAPATO (ou bico-de-sapato (nome científico, Balaeniceps
rex), ou bico-de-tamanco: Ave de bico grande, com algumas características de
cegonha, de pelicano e de garça, não sendo parente de nenhum deles, vivendo em
regiões pantanosas localizadas no centro do continente africano, do Sudão à
Zâmbia. // Granda bekbirdo, kun kelkaj karakterizaĵoj de cikonio, de pelikano kaj
de ardeo, ne estante parenco de neniu el ili, vivante en marĉaj regionoj
situantaj en la centro de la afrika kontinento, de Sudano ĝis Zambio.) = ŜUBEKULO
CONTAR NOS DEDOS (Contar pelos dedos /
“dedalmente” contar. // Kalkuli
per la fingroj / “fingre” kalkuli.) = FINGRE KALKULI; KALKULI SUR LA
FINGROJ; (Expressão para dizer que algo é tão
raro que “dá para contar nos dedos de uma mão”. // Esprimo por diri, ke io estas tiel malofta, ke “oni
povas kalkuli ĝin sur la fingroj de unu mano”.) = KALKULI TION SUR LA FINGROJ DE UNU MANO; KALKULI TION FINGRE
CORDELTECA (Espaço dedicado à literatura
de cordel.// Spaco dediĉita al la ŝnurliteraturo.) = ŜNURLITERATUREJO
DIALOGICIDADE (ou dialogismo: Essência
do diálogo como um processo de troca e construção conjunta de sentidos.// Esenco de la dialogo kiel procedo de interŝanĝo kaj
komuna konstruado de signifoj.) = DIALOGECO; DIALOGISMODIALÓGICO (Relativo à troca dialogal ativa
de ideias entre duas ou mais partes, em vez de ser uma via de mão única.// Rilata al la aktiva dialoga interŝanĝo de ideoj
inter du aŭ pluraj partoj, anstataŭ esti unudirekta vojo.) = DIALOGECA; INTERKOMUNIKA; INTERPAROLA
DINKA (Ou Dincas: maior grupo étnico nilótico do Sudão do Sul, que
habita principalmente a região do Bahr el Ghazal e o Alto Nilo, sendo famosos
por sua estatura elevada (frequentemente superando 2 metros) e cultura
agropastoril. // Plej granda nilota etna
grupo de Suda Sudano, kiu loĝas ĉefe en la regiono Bahr el Ghazal kaj ĉe la
Supra Nilo, fama pro sia alta staturo (ofte superanta 2 metrojn) kaj
agropaŝtista kulturo.) = LA DINKA POPOLO; LA DINKOJ; (o idioma falado pelos dincas) LA DINKA (IDIOMO)DISANIA (Dificuldade extrema de sair da
cama pela manhã, mesmo após uma noite de sono pleno. // Ekstrema malfacilo ellitiĝi matene, eĉ post nokta plena
dormo.) = ELLITIĜO-MALFACILECO; KUŜRESTADEMO
DOSIMETRIA DA PENA (em Direito
Penal, critério técnico utilizado por um juiz para fixar os limites da punição a um condenado. // En Punjuro, la
teknika kriterio utiligata de juĝisto por difini la limojn de la puno al
kondamnito.) = PUNDOZOMETRIO
DOSSEL FLORESTAL (Camada superior de uma
floresta, formada pela união das copas das árvores mais altas, funcionando como
um teto ecológico que regula a temperatura, protege o sub-bosque e abriga a
maior parte da biodiversidade, incluindo animais arborícolas e plantas epífitas.
// Supra tavolo de arbaro, formita
per la kuniĝo de la kronoj de la plej altaj arboj, funkcianta kiel ekologia
tegmento, kiu reguligas la temperaturon, protektas la subarbaron kaj gastigas
la plej grandan parton de la biodiverseco, inkluzive de arbar-loĝantaj bestoj
kaj epifitaj plantoj.) = KANOPEO
EMBALAGEM REFILÁVEL (Embalagem que pode
ser reabastecida.// Pakaĵo, kiu povas esti replenigita.) = REUZEBLA / REŜARĜEBLA / REUTILIGEBLA / REPLENIGEBLA PAKAĴO
/ UJOEM PROVEITO PRÓPRIO (sobre quem visa o benefício,
lucro ou vantagem para si mesmo. // Celanta bonon, profiton aŭ avantaĝon al
si mem.) = POR SIA PROFITO; PROPRAPROFITE; PROFITCELE; POR SIA PROPRA
BONO
ELETROLISADOR (Equipamento central da
produção de hidrogênio verde e que realiza a eletrólise, usando eletricidade
para separar a molécula de água. // Centra aparato en la produktado de verda hidrogeno, kiu faras
elektrolizon, uzante elektron por apartigi la akvomolekulon.) = ELEKTROLIZILO; ELEKTROLIZATORO
ESCANDIR (Medir (versos) contando as
sílabas longas e breves; dar destaque às sílabas de (palavra, verso) ao
pronunciá-las. // Mezuri (versojn) nombrante la
longajn kaj mallongajn silabojn; emfazi la silabojn de (vorto, verso) dum ilia
elparolo.) = SKANDI
ESCANSÃO (Ato ou efeito de escandir; ato
de decompor um verso em seus elementos métricos. // Ago aŭ efiko skandi; ago malkomponi verson en ĝiajn
metrikajn elementojn.) = SKANDO
ESPINOSSAURO (Ou, cientificamente,
Spinosaurus: Gênero de dinossauro espinossaurídeo que viveu durante o
Cenomaniano do período Cretáceo, entre 100 e 94 milhões de anos atrás,
principalmente na região que é hoje o Norte da África, sendo o maior dinossauro
carnívoro conhecido pela ciência. // Genro de spinosaŭredaj dinosaŭroj, kiu vivis dum la Cenomaniano de la
Kretaceo, inter antaŭ 100 kaj 94 milionoj da jaroj, ĉefe en la regiono kiu
hodiaŭ estas Nordafriko, estinta la plej granda karnovora dinosaŭro konata de
la scienco.) = SPINOSAŬRO
ESPIRITEIRA (Pequeno fogareiro portátil, simples e barato, que utiliza
álcool (geralmente líquido ou gel acima de 65%) como combustível, sendo ideal
para camping e situações de emergência, sendo muito leve e compacta, eficiente
para ferver água e cozinhar refeições rápidas, com modelos que variam de
fabricação artesanal (latas) a opções de alumínio ou ferro. // Malgranda portebla, simpla kaj malmultekosta kuirilo,
kiu uzas alkoholon (ĝenerale likvan aŭ ĝelan, super 65%) kiel brulaĵon, estanta
ideala por tendumado kaj krizaj situacioj, tre malpeza kaj kompakta, efika por
boligi akvon kaj kuiri rapidajn manĝojn, kun modeloj variantaj de metiista
fabrikado (ladskatoloj) ĝis aluminio aŭ fero.) = PORTEBLA
KUIRILO
ESTURRO (vocalização grave, rouca e repetitiva, característica da
onça-pintada (Panthera onca) e outros grandes felinos (leão, tigre, leopardo),
utilizada para marcar território. // Grava, raŭka kaj ripetiĝanta
bleko, karakteriza por la jaguaro (Panthera onca) kaj aliaj grandaj felisedoj
(leono, tigro, leopardo), uzata por marki teritorion.) = JAGUAR-BLEKO; FELISED-BLEKO; ESTURO
FEMINAZI (Termo pejorativo utilizado
para descrever feministas que são percebidas como radicais, extremistas ou que
buscam a “superioridade” feminina em vez da igualdade. // Malestima termino uzata por priskribi feministojn,
kiuj estas perceptataj kiel radikalaj, ekstremismaj aŭ kiuj serĉas virinan
“superecon” anstataŭ egalecon.) = FEMINAZIINO
FLANQUEAR (Em estratégia militar, estar
ou atacar pelos lados (flancos).// En milita strategio, esti aŭ ataki laŭ la flankoj.) = FLANKUMI; FLANKE ATAKIFONDUE (Prato de origem suíça,
originalmente à base de queijo aquecido sobre uma lamparina, espiriteira ou
rechaud, ou outra fonte de calor pouco intenso. // Plado de svisa origino, komence bazita sur fromaĝo
varmigita super lampeto, portebla kuirilo aŭ varmotena kuirilo, aŭ alia
malforta varmofonto.) = FONDUO
GEEZ (Ou etíope: Antiga língua semítica
que se desenvolveu na atual região da Eritreia e norte da Etiópia no Chifre da
África, como a língua dos camponeses, posteriormente tornando-se a língua
oficial do Reino de Axum e da corte imperial da Etiópia, hoje permanecendo como
língua litúrgica da Igreja Ortodoxa Tewahido da Etiópia, da Igreja Ortodoxa
Tewahido da Eritreia, da Igreja Católica Etíope, da Igreja Católica Eritreia e
também da Beta Israel (judeus etíopes). // Antikva semida lingvo, kiu disvolviĝis en la nuna regiono de Eritreo kaj
norda Etiopio en la Korno de Afriko, kiel la lingvo de kamparanoj, poste fariĝinte
la oficiala lingvo de la Regno Aksumo kaj de la imperia kortego de Etiopio,
hodiaŭ restante kiel liturgia lingvo de la Etiopa Ortodoksa Eklezio Tevahedo,
de la Eritrea Ortodoksa Eklezio Tevahedo, de la Etiopa Katolika Eklezio, de la
Eritrea Katolika Eklezio kaj ankaŭ de Beta Izraelo (etiopaj judoj).) = LA GEEZA (LINGVO)GUIGÓ-DA-CAATINGA (Ou guigó, japuçá,
saá, uaiapuçá, uapuçá, iapuçá, sauá, boca-d’água, zogó, zogue-zogue, sauá e
calicebo, ou, cientificamente, Callicebus barbarabrownae: Espécie do gênero
guigó (Callicebus), isto é, de macaco do Novo Mundo, da família dos piteciídeos
(Pitheciidae) e subfamília calicebíneos (Callicebinae), sendo um primata de pequeno
porte e o único exclusivo do bioma Caatinga, encontrado nas áreas mais altas da
costa da Bahia, no Brasil, entre o rio Paraguaçu e o rio Itapicuru, sendo
atualmente considerado uma das espécies mais raras e ameaçadas do mundo,
classificada como Criticamente em Perigo. // Specio de la genro kalicebo (Callicebus), tio estas novmonda simio el la
familio de piteciidoj (Pitheciidae) kaj subfamilio Callicebinae, estanta
malgranda primato kaj la sola ekskluziva al la biomaro Kaatingo, trovata en la
pli altaj areoj de Bahio, en Brazilo, inter la riveroj Paragŭasuo kaj Itapikuruo,
nuntempe konsiderata unu el la plej raraj kaj endanĝerigitaj specioj en la
mondo, klasifikita kiel Forte Endanĝerigita.) = KAATINGA KALICEBO; KAATINGA
TITI-SIMIO; BARBARABRUNA KALICEBO
HIDROGÊNIO VERDE (Combustível limpo
produzido pela eletrólise da água usando energia renovável (solar/eólica),
separando hidrogênio do oxigênio sem emitir CO2, essencial para descarbonizar
indústrias pesadas, com alto potencial de produção no Brasil, especialmente no
Nordeste, com foco em projetos no Ceará e Pecém. // Pura brulaĵo produktata per la elektrolizo de la akvo,
uzanta renovigeblan energion (sunan/ventan), apartigante la hidrogenon disde la
oksigeno, sen eligi CO2, esenca por senkarbonigi pezajn industriojn, kun alta
produktopotencialo en Brazilo, precipe en la Nordoriento, kun fokuso sur
projektoj en Cearao kaj Pecemo.) = VERDA HIDROGENOHIDRÓLISE (Reação química em que uma
molécula é quebrada pela ação da água. // Kemia reakcio, en kiu molekulo estas disrompita per la ago de akvo.) = HIDROLIZO
HOATZIN (ou jacu-cigano (nome científico, Opisthocomus hoazin): Ave
amazônica com aparência pré-histórica, cujos filhotes possuem garras nas asas
para escalar árvores em áreas alagadas. // Amazonia birdo kun prahistoria aspekto, kies idoj posedas ungegojn ĉe la
flugiloj por grimpi arbojn en inunditaj lokoj.) = HOACINO
INJEÇÃO TRANSLUNAR (Manobra propulsiva
essencial que coloca uma espaçonave em trajetória direta da órbita terrestre
para a Lua. // Baze grava propulsa manovro, kiu
metas kosmoŝipon sur la rektan trajektorion de la tera orbito al la Luno.) = ALLUNA ENTRAJEKTORIIGO
INTERREGNO (Qualquer interrupção ou
pausa em um processo. // Ĉiu
interrompo aŭ paŭzo en procezo, procedo aŭ proceso.) = INTERTEMPO; PAŬZO;
(Intervalo de tempo em que um cargo, função ou governo fica vago, ocorrendo
geralmente entre a saída de um ocupante e a entrada de seu sucessor. // Tempo, dum kiu posteno, funkcio aŭ regoekzerco
restas vakanta, ĝenerale inter la eliro de unu okupanto kaj la eniro de ties anstataŭanto.) = INTERREGO; VAKA PERIODO
JACARÉ-ANÃO (Ou jacaré-paguá, jacaré-mirim,
Jacaré-anão-de-Cuvier (cientificamente, Paleosuchus palpebrosus): Jacaré do
norte da América do Sul, encontrado na Bolívia, Brasil, Colômbia, Equador,
Guiana Francesa, Guiana, Paraguai, Peru, Suriname e Venezuela, sendo
oficialmente o menor crocodiliano do mundo, habitando áreas de florestas
ribeirinhas e águas correntes. // Krokodilo de la nordo de Sudameriko, trovata en Bolivio, Brazilo,
Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Gujano, Paragvajo, Peruo, Surinamo kaj
Venezuelo, oficiale konsiderata la plej malgranda krokodilo en la mondo,
loĝanta en riverbordaj arbaroj kaj fluantaj akvoj.) = NANO-ALIGATORO; NANO-KAJMANO; KUVIER-KAJMAN(ET)O
JAGLION (Ou Jagleão: Animal híbrido
extremamente raro, resultado do cruzamento entre uma onça-pintada macho
(Panthera onca) e uma leoa (Panthera leo). // Ekstreme rara hibrida besto, rezulto de la gekunigo inter maskla jaguaro
(Panthera onca) kaj leonino (Panthera leo). ) = JAGLIONO; JAGLEONO
JAGUARUNDI ((Nome científico:
Herpailurus yagouaroundi, mais antigo, ou Puma yagouaroundi, mais recente) ou
eirá, gato-mourisco, gato-preto, gato-do-mato-vermelho, maracajá-preto:
Mamífero carnívoro da família dos felídeos (Felidae) nativo do sul da América
do Norte e de boa parte da América Central e América do Sul, passando por quase
todo o Brasil até o norte da Argentina. // Karnovora mamulo de la familio de felidoj (Felidae), origininta en la
sudo de Nordameriko kaj granda parto de Mezameriko kaj Sudameriko, etendiĝanta
tra preskaŭ la tuta Brazilo ĝis la nordo de Argentino.) = JAGUARUNDIO
KLEBSIELLA PNEUMONIAE CARBAPENEMASE (Ou
KPC: Superbactéria multirresistente, produtora de uma enzima que anula
antibióticos carbapenêmicos (última linha de defesa), comum em hospitais e que
causa infecções graves como pneumonia e sepse, com alta mortalidade. // Multrezista superbakterio, produktanta enzimon, kiu
nuligas karbapenemajn antibiotikojn (lasta defendolinio), ofta en hospitaloj
kaj kaŭzanta gravajn infektojn kiel pneŭmonion kaj sepson, kun granda mortokvanto.) = KLEBSIELO-PNEŬMONIA KARBAPENEMAZO; KLEBSIELO-PNEŬMONIA; KARBAPENEMAZOLADJA (Ou Danmyé, Ag’ya: Arte marcial
tradicional da ilha de Martinica, no Caribe, que guarda semelhanças profundas
com a capoeira brasileira, devido às suas raízes comuns na diáspora africana.
// Tradicia luktarto de la insulo
Martiniko, en Karibio, kiu havas profundajn similecojn kun la brazila kapoejro,
pro siaj komunaj radikoj en la afrika diasporo.) = MARTINITIKA LUKTOARTO; LADĴO
LINHA DE VON KÁRMÁN (Ou simplesmente Linha de Karman: limite
convencionado que fica a uma altitude de 100 km acima do nível do mar, usado
para definir o limite entre a atmosfera terrestre e o espaço exterior. // Interkonsenta limo situanta je alteco de 100 km super
la marnivelo, uzata por difini la limon inter la tera atmosfero kaj la kosma
spaco.)
= LINIO DE KARMANO; KARMANA
LINIOLITERATURA DE CORDEL (ou folheto,
literatura popular em verso, ou simplesmente cordel: Gênero literário popular
escrito frequentemente em versos, na forma rimada, originado em relatos orais e
depois impresso em folhetos.// Popola literatura ĝenro, ofte verkita verse, en rimata formo, origininta
el parolaj rakontoj kaj poste presita en libretoj.) = ŜNURLITERATURO
MACHOSFERA (Ou manosfera, comunidade
masculinista: Subcultura masculinista formada exclusivamente por homens que,
por sua vez, propagandeiam o desenvolvimento pessoal da masculinidade, seja com
críticas relacionadas ao feminismo (forte ou moderada), ou na defesa do homem
investir seu tempo em si próprio sem a necessidade de buscar um relacionamento
amoroso ou construir uma família. // Masklisma subkulturo formita ekskluzive de viroj, kiuj siavice propagandas
la personan evoluon de vireco, ĉu per kritikoj rilataj al feminismo (fortaj aŭ
moderaj), ĉu per la defendo de tio, ke viro investu sian tempon en si mem sen
la bezono serĉi amrilaton aŭ konstrui familion.) = VIROSFERO; MASKLOSFERO; MASKLISMA KOMUNUMO; VIRISTAROMAL SÚBITO (Manifestação abrupta e
inesperada do corpo, que indica que algo nele não vai bem. // Subita kaj neatendita manifestiĝo de la korpo, indikanta,
ke io en ĝi ne iras bone.)
= SUBITA MALBONFARTO
MARMITÓRIO (Local de refeição simples
para quem leva marmita.// Simpla
manĝoloko por tiuj, kiuj kunportas sian manĝujon.) = MANĜETEJO
MEN IN BLACK (Ou homens de preto: Na
cultura popular e nas teorias conspiratórias sobre OVNIs, agentes do governo
vestidos com ternos escuros, que interrogam, assediam e ameaçam testemunhas de
objetos voadores não identificados (OVNIs), para mantê-las em silêncio sobre o
que viram. // En la popola kulturo kaj en
konspiraj teorioj pri NIFOj, registaraj agentoj vestitaj per malhelaj kostumoj,
kiuj pridemandas, ĉikanas kaj minacas atestintojn de neidentigitaj flugantaj
objektoj (NIFOj), por silentigi ilin pri tio, kion ili vidis.) = NIGREVESTITAJ VIROJ
MICROSSONO (Brevíssimo período de sono
involuntário, geralmente de poucos segundos. // Tre mallonga periodo de nevola dormo, ĝenerale
daŭranta nur kelkajn sekundojn.) = MIKRODORMO
MIMIMI (ou mi-mi-mi: Termo pejorativo
usado para descrever uma reclamação excessiva, com drama ou com muito melindre.
// Malestima termino uzata por
aludi al troa plendo, kun dramo aŭ kun multa ofendiĝemo.) = PLENDEMO; (TROA) PLENDADO;
GRUMBLEMO; (TROA) GRUMBLADO
MIMIZENTO (Termo pejorativo usado para
descrever uma pessoa que reclama excessivamente, faz drama ou demonstra muito
melindre (o famoso “mimimi”). // Malestima termino uzata por priskribi personon, kiu tro plendas,
dramigas aŭ elmontras multan ofendiĝemon.) = PLENDEMULO; GRUMBLEMULO
MUFLÃO (Ou Muflão-europeu (Ovis
orientalis musimon): Mamífero ovino selvagem pertencente ao gênero Ovis, sendo
uma espécie de carneiro selvagem, nativo de regiões que abrangem desde o
sudoeste da Ásia até partes da Europa, acreditando-se que seja um dos dois
antepassados de todas as raças modernas de carneiros domésticos, sendo também o
único capríneo cinegético de Portugal. // Sovaĝa ovina mamulo apartenanta al la genro Ovis, estanta specio de
sovaĝa ŝafo, apartenanta al regionoj etendiĝantaj de la sudokcidenta Azio ĝis
partoj de Eŭropo, kredata kiel unu el la du prapatroj de ĉiuj modernaj rasoj de
nesovaĝaj ŝafoj, kaj ankaŭ la sola ĉasata kaprino en Portugalio.) = (EŬROPA) MUFLONO; SOVAĜA ŜAFO
NEURODIVERGENTE (termo
guarda-chuva que descreve pessoas cujo funcionamento cerebral e desenvolvimento
neurológico divergem do que é considerado "típico" ou padrão pela
sociedade. // Ampleksa termino kiu
priskribas homojn, kies cerba funkciado kaj neŭrologia evoluo diverĝas de tio,
kio estas konsiderata "tipa" aŭ norma de la socio.) = NEŬRODIVERSA; NEŬRODIVERSULO
NIDIFICAR (Ato de construir ou fazer um
ninho para si mesmo. // Ago
konstrui aŭ fari neston por si mem.) = NESTI
NORMALIZAR (Tornar algo normal,
ordinário, comum, vulgar, aceito socialmente, não mais impactante. // Fari ion normala, ordinara, komuna, vulgara, socie
akceptata, ne plu afekciema.) = NORMALIGI; ORDINARIGI;
(DIS)KUTIMIGI; AKCEPTEBLIGI; TRIVIALIGI
PARDITUDE (Identidade ou características
associadas a pessoas pardas.// Identeco aŭ trajtoj asociitaj kun brunhaŭtaj homoj.) = HAŬT-BRUN(ET)ECO
PAREDE E MEIA (Locução adverbial que
significa que algo está muito próximo, geralmente vizinho ou “colado” parede
com parede. // Adverba esprimo signifanta, ke
io estas tre apuda, ĝenerale najbara aŭ “algluita”, muro kontraŭ muro.) = TUJAPUDA; (TUJ) APUD; PROKSIMEGA; TUJPROKSIMA; TUJ NAJBARE; MURO ĈE
MURO; KOMUNMURE; TUJ PARALELE
PATINETE ELÉTRICO (Patinete com motor
elétrico alimentado por bateria recarregável, (diferente do patinete
convencional, que depende do impulso dos pés) e que serve para transporte de
curta distância ou lazer.// Skutilo
kun elektra motoro movata per reŝargebla baterio, (malsama ol la konvencia
skutilo, kiu dependas de la impulso de la piedoj) kaj kiu servas por
mallongdistanca transporto aŭ por amuziĝo.) = ELEKTRA SKUTILO; MOTORSKUTILO
PERIMENOPAUSA (Ou transição para a
menopausa: Período que antecede a interrupção definitiva da menstruação, quando
o corpo feminino começa a passar por flutuações hormonais significativas,
principalmente na produção de estrogênio e progesterona pelos ovários. // Periodo antaŭanta la definitivan ĉeson de menstruado,
kiam la ina korpo komencas travivi signifajn hormonajn oscilojn, precipe en la
produktado de estrogeno kaj progesterono fare de la ovarioj.) = PREMENOPAŬZO; PERIMENOPAŬZO
PERSIGNAR-SE (Ato de fazer o sinal da
cruz três vezes consecutivas com o polegar da mão direita, marcando a testa, a
boca e o peito, sendo tal gesto acompanhado por uma oração específica e
possuindo significados simbólicos profundos para os católicos. // Ago fari la signon de la kruco tri fojojn sinsekve
per la dikfingro de la dekstra mano, tuŝante la frunton, la buŝon kaj la
bruston, dum tia gesto estas akompanata de specifa preĝeto kaj havas profundajn
simbolajn signifojn por la katolikoj.) = KRUCOSIGNI SIN; FARI LA SIGNON
DE LA KRUCO; PERSIGNI SIN; KRUCE TRISIGNI SIN
POLICRISE (Situação de múltiplas crises
inter-relacionadas.// Situacio de multoblaj
interrilataj krizoj.) = POLIKRIZ(EC)O; (MULT)KRIZARO
PREÁ-DE-MOLEQUES-DO-SUL (Ou Cavia
intermedia: Espécie rara de preá da família Caviidae, parente dos
porquinhos-da-índia, endêmica do Brasil, encontrada apenas na maior ilha do
pequeno arquipélago de Moleques do Sul, no estado de Santa Catarina, próximo à
Florianópolis e Palhoça, com população estimada apenas entre 40 a 50 indivíduos.
// Rara specio de kavio el la
familio Caviidae, parenca al kobajoj, endemia al Brazilo, trovata nur sur la
plej granda insulo de la malgranda insularo Suda Knabaro, en la ŝtato Sankta
Katarino, proksime al Florianopolo kaj Paljoso, kun loĝantaro taksata je nur 40
ĝis 50 individuoj.) = SUD-KNABARA KOBAJO; INTERMEDIA KAVIO
PREENSÃO (Ato de agarrar, segurar ou
apanhar algo; capacidade motora de manipular objetos. // Ago kapti, teni aŭ preni ion; movkapablo manipuli
objektojn.) = PRENO; PRENPOVO; PRENKAPABLO; PRENECO; MANTENO; MANTENPOVO;
MANTENKAPABLO; MANTENECOPRÊMIO DE CONSOLAÇÃO (Algo dado a quem não venceu uma competição ou não
obteve o primeiro lugar, servindo para mitigar a decepção, sendo um substituto
ou consolo para uma perda, muitas vezes sem grande valor real, mas simbólico.
// Io donata al tiu, kiu ne venkis en konkurso aŭ ne
akiris la unuan lokon, por mildigi la frustriĝon, kiel anstataŭaĵo aŭ konsolo
pro perdo, ofte sen granda reala valoro, sed simbola.) = PREMIO DE KOSNOLO; KONSOLA
PREMIO
PROTOCOLO (Procedimentos a obedecer para
seguir uma rota de evacuação, enfrentar uma tragédia, interagir com uma situação
de risco. // Proceduroj obeendaj por sekvi
evakuan vojon, fronti tragedion aŭ agi en danĝera situacio.) = SEKUR-PAŜARO; SEKURECA PROCEDARO / PROCEDURARO / ELIR-PAŜARO /
AGAD-PLANO / EVAKUAD-PLANO
PSÍLIO (Ou, cientificamente, Plantago
psyllium: Fibra solúvel natural obtida da casca das sementes da planta Plantago
ovata ou Plantago psyllium, conhecida por sua alta capacidade de absorver água
e formar um gel no intestino. // Natura solvebla fibro akirata el la ŝelo de la semoj de la planto
Plantago ovata aŭ Plantago psyllium, konata pro sia alta kapablo sorbi akvon
kaj formi ĝelon en la intesto.) = PSILIO; PSILIOSEMOJ
RECHAUD (Espécie de fogareiro de metal, em prata ou inox, usado para
manter a comida quente num buffet, para flambar sobremesas ou até preparar
pratos ligeiros, como um fondue. // Speco
de metala kuirileto, el arĝento aŭ rustorezista ŝtalo, uzata por teni manĝaĵon
varma en bufedo, por flambruli desertojn aŭ eĉ prepari malpezajn pladojn, kiel
ekzemple fonduon.) = VARMOTENA KUIRILO
RECLÍNIO (Ação ou estado de inclinar-se,
dobrar-se ou quase deitar-se. // Ago aŭ stato kliniĝi, fleksiĝi aŭ duonkuŝiĝi.) = KLINIĜO; (DUON)KUŜIĜO
REPRIMIDO (Em psicologia, sobre sentimentos, desejos ou memórias que a
mente, muitas vezes de forma inconsciente, tenta bloquear ou esconder por serem
perturbadores. // En psikologio, pri sentoj,
deziroj aŭ memoroj, kiujn la menso, ofte senkonscie, provas bloki aŭ kaŝi pro
ilia ĉagrena karaktero.) = SUBPREMITA
REPROGRAMAR A ROTA (Ajustar o percurso para
alcançar um objetivo, seja em um aplicativo de navegação ou como uma analogia
para a vida pessoal e profissional. // Reĝustigi aŭ korekti
la itineron, por atingi iun celon, jen en iu aplikaĵo, jen, analoge, en sia persona
aŭ profesia vivo.) = REKALKULI / REPLANIGI
/ REĜUSTIGI / KOREKTI LA VOJON / ITINERON / DIREKTON
RETROFITAGEM (Modernização de edifícios
antigos com inserção de tecnologias e melhorias, sem alterar a estrutura
essencial. // Modernigo de malnovaj
konstruaĵoj, per enmeto de teknikaĵoj kaj plibonigoj, sen ŝanĝi la esencan
strukturon.) = STRUKTUR-KONSERVA MODERNIGO / ĜISDATIGO
RUTILANTE (Brilhante com um esplendor
intenso, resplandecente ou cintilante. // Brilanta per intensa splendo, resplenda aŭ scintilanta.) = BRILANTA; SPEGULBRILA; RADIANTA; SCINTILANTA; RUĜBRILA
SALTO DINKA (Dança com saltos verticais
altos, pernas e pés bem fechados, originária do povo Dinka, no Sudão do Sul. // Danco kun altaj vertikalaj saltoj, kun kruroj kaj
piedoj firme kunigitaj, el la dinka
popolo, en Suda Sudano.)
= VERTIKALA SALTEGADO; DANCO
DINKO; DINKA SALTADO
SICÁRIO (Assassino contratado. // Dungita murdisto.) = MURDISTO; SIKARIO; (Homicida, voluntário ou involuntário.
// Hommortiginto, intenca aŭ
neintenca.) = MURDINTOSÍNDROME DE UNER TAN (Suposta síndrome
em que as pessoas afetadas andam com locomoção quadrúpede e frequentemente
apresentam graves dificuldades de aprendizagem. // Supozata sindromo, en kiu la trafitaj personoj paŝas
nur kvarpiede kaj ofte havas gravajn lernomalfacilaĵojn.) = SINDROMO UNERTANO; UNERTANA SINDROMO
TECNATO (Unidade territorial pensada
para ser governada sob o sistema de Tecnocracia, onde decisões políticas seriam
substituídas por gestão técnica e científica realizada por especialistas
(engenheiros, cientistas e técnicos). // Teritorio konceptita por esti regata sub la sistemo de teknokratio, kie
politikaj decidoj estus anstataŭigitaj per teknika kaj scienca administrado
farata de specialistoj (inĝenieroj, sciencistoj kaj teknikistoj). ) = TEKNOKRATUJO; TEKNOLANDO; TEKNISMUJO; TEKNUJO
TERRIR (Gênero de filme ou obra que
mistura terror e humor. // Ĝenro de
filmo aŭ verko, kiu miksas hororon kaj humuron.) = HOROR-KOMEDIO
TESTEMUNHO (No Contexto Religioso
(Cristão), partilha de uma experiência pessoal de fé e do agir espiritual tido
divino na vida de uma pessoa; o ato de testemunhar ou o depoimento em si (a
declaração verbal ou escrita de comunicar uma experiência espiritual de fé). //
En la religia kunteksto
(kristana), anonco de persona sperto de fido kaj de spirita agado konsiderata
dia en la vivo de homo; la ago atesti, aŭ la atesto mem (la parola aŭ skriba
deklaro, per kiu oni komunikas spiritan sperton de fido).) = ATESTO; (A própria experiência vivida, o
“fruto” ou a “evidência” de um agir espiritual tido como divino na vida da
pessoa. // La travivita sperto mem, la
“frukto” aŭ la “pruvo” de spirita agado konsiderata dia en la vivo de persono.) = ATESTAĴO
TIGRINHA (Ou tigrínia: Língua semítica
etíope falada pelo povo tigrínio, da região homônima do norte da Etiópia e da
Eritreia, onde é a língua nacional, e entre emigrantes destas regiões
residentes em Israel (os Beta Israel). // Etiopa semida lingvo parolata de la tigrinja popolo, el la samnoma
regiono de norda Etiopio kaj de Eritreo, kie ĝi estas nacia lingvo, kaj ankaŭ
inter elmigrintoj el tiuj regionoj loĝantaj en Israelo (la Beta Israel). ) = LA TIGRAJA (IDIOMO)
TUATARA (Sphenodon punctatus: Réptil
endêmico da Nova Zelândia, famoso por ser o único sobrevivente de uma ordem
antiga chamada Rhynchocephalia, que surgiu há cerca de 250 milhões de anos. // Reptilio endemia al Nov-Zelando, fama pro tio, ke
ĝi estas la sola pluvivanto de antikva ordo nomata Rhynchocephalia, kiu aperis
antaŭ ĉirkaŭ 250 milionoj da jaroj.) = TUATARO
VAGUEPOSTING (Postagem deliberadamente
vaga, que oculta informações, para provocar curiosidade e engajamento. // Intence malklara afiŝo, kiu kaŝas informojn por instigi
scivolemon kaj engaĝiĝon.)
= SENDETALA INFORMAĴO / SCIIGO
VELINO (tipo de pergaminho fino, liso e acetinado, preparado a partir do
couro de vitelo ou fetos bovinos abortados. // Speco de pergameno maldika, glata kaj sateneca, preparita el la haŭto de
bovidetoj aŭ abortitaj bovofetoj.) = VELENO; VELENPAPERO
VENCER NA
VIDA (Prosperar na
vida segundo certa expectativa. // Prosperi en la vivo laŭ iu espereco.) = PROSPERI / SUKCESI EN LA VIVO
VERBATIM (Termo de origem latina que significa “palavra por palavra”,
“literalmente”, usado principalmente para indicar que um texto ou fala foi
reproduzido de maneira exata, sem alterações. // Termino de la latina origino, kiu signifas “vorto post
vorto”, “laŭlitere”, uzata ĉefe por indiki, ke teksto aŭ parolo estis
reproduktita precize, sen ŝanĝoj.) = LAŬLITERE; LITERE; LAŬVORTE
VÍBORA-DAS-ILHAS-DE-LÁBIOS-BRANCOS
(Trimeresurus insularis: Serpente arborícola venenosa nativa da Indonésia,
famosa por sua rara coloração azul vibrante e olhos vermelhos, pequena (cerca
de 60-70 cm) e noturna, que possui veneno potente com ação proteolítica capaz
de causar hemorragias graves. // Venena arboserpento el Indonezio, fama pro sia rara intensa blua koloro
kaj ruĝaj okuloj, malgranda (ĉirkaŭ 60-70 cm) kaj tranoktema, kiu havas
potencan venenon kun proteoliza efiko kapabla kaŭzi gravajn hemoragiojn.) = BLANKLIPA INSULVIPURO; BLANKA-LIPA INSULA ARBOVIPERO; INSULA TRIMERESURO
VISAGISMO (Arte de criar uma imagem
personalizada que harmoniza a aparência externa de uma pessoa com sua
personalidade e estilo de vida. // Arto krei personecigitan bildon, kiu harmoniigas la eksteran aspekton de
homo kun ties personeco kaj vivstilo.) = LAŬPERSONECA VIZAĜOBILDIGO;
VIZAĜARTO; VIZAĜISMO; MIENO-SCIENCO
VRIL (Fluido cósmico universal ou fonte
de energia vital descrito como uma força telúrica latente do interior da Terra.
// Universala kosma fluido aŭ fonto
de vivenergio priskribata kiel latenta telurforto el la interno de la Tero.) = VRILO
