DULINGVA RAPIDA VORTARO PORTUGALA-ESPERANTO - AKTUALIGO EL APRILO 2026

 REFERÊNCIAS: ESPERANTO PORTUGUÊS PORTUGALA DICIONÁRIO VORTARO GLOSSÁRIO GLOSARO TERMINARO TRADUZIR 

 

A QUEM INTERESSAR POSSA (Saudação formal e genérica utilizada no início de comunicações escritas quando o destinatário é desconhecido ou quando o documento se destina a múltiplas pessoas. // Formala kaj ĝenerala saluto uzata komence de skribaj komunikoj, kiam la ricevonto estas nekonata, aŭ kiam la dokumento celas plurajn personojn.) = AL KIU TIO KONCERNAS; AL KIU AJN KONCERNATO; AL KONCERNAJ PERSONOJ; POR ĈIU, KIUN TIO KONCERNAS

ADUMU (Dança tradicional do povo Maasai, do Quênia e da Tanzânia, mundialmente conhecida como a “dança do salto”. // Tradicia danco de la maasaa popolo, el Kenjo kaj Tanzanio, mondskale konata kiel la “saltodanco”.) = (MAASAJA) SALTO-DANCO; ADUMUO

AGNOTOLOGIA (Estudo da ignorância popular fabricada, intencional e monetizada. // Studado de popola nescio fabrikita, intence kreita kaj monigita.) = SCIENCO PRI (PRODUKTO DE) NESCIO; STUDADO DE KULTURA NESCIO; AGNOTOLOGIO

ALGAROBA (Semente ou fruto da algarobeira. // Semo aŭ frukto de la algarobujo.) = ALGAROBGRAJNO; ALGAROBFRUKTO

ALGAROBEIRA (Ou pé-de-algaroba, algarobo, cientificamente, Prosopis juliflora: Espécie vegetal arbórea da família Fabaceae (Leguminosae), subfamília Mimosoideae, nativa do Peru, pouco exigente em água, que sobrevive em zonas tropicais áridas, sendo estimada pelos moradores do nordeste brasileiro, sendo usada para alimentação dos animais. // Arba plantspecio de la familio Fabaceae (Leguminosae), subfamilio Mimosoideae, origininta en Peruo, malmulte postulanta pri akvo, kiu travivas en aridaj tropikaj zonoj, ŝatata de la loĝantoj de la nordoriento de Brazilo kaj uzata por nutrado de bestoj.) = ALGAROBO; ALGAROBARBO; PROSOPO; ALGAROBUJO

ALMÍQUI (Ou solenodonte: Pequeno mamífero insetívoro extremamente raro, considerado um “fóssil vivo” por ter mudado muito pouco nos últimos 76 milhões de anos. // Malgranda insektovora mamulo ekstreme rara, konsiderata “vivanta fosilio” ĉar ĝi ŝanĝiĝis tre malmulte dum la lastaj 76 milionoj da jaroj.) = SOLENODONTO

AMARAGEM (Ou amerissagem: Pouso de uma aeronave ou nave espacial na água. // Surakviĝo de aviadilo aŭ kosmoŝipo sur akvo.) = ALMARIĜO; SURMARIĜO

ARARA DE LOJA DE ROUPAS (ou arara para roupas, expositor ou cabideiro de chão: Suporte/estrutura onde as roupas ficam penduradas em cabides dentro das lojas, para organizar, expor coleções ou otimizar espaço.// Subtenilo/strukturo, kie la vestaĵoj restas pendigitaj sur vestopendaĵoj en butikoj, por organizi, montri kolektojn aŭ optimumigi spacon.)

AVE-DO-PARAÍSO-GRANDE (ou ave-do-paraíso (nome científico, Paradisaea apoda): Ave conhecida pelas penas ornamentais extravagantes e longas nos machos, nativa das florestas da Nova Guiné. // Birdo konata pro la ekstravagancaj kaj longaj ornamaj plumoj ĉe la maskloj, origininta el la arbaroj de Nov-Gvineo.) = PARADIZBIRDO

 

BERBERINA (Composto orgânico classificado como alcaloide benzilisoquinolínico, sendo quimicamente um composto de amônia quaternária. // Organika komponaĵo klasifikita kiel benzilizokvinolina alkaloido, kemie kvaternara amonia komponaĵo.) = BERBERINO 

CEGONHA-BICO-DE-SAPATO (ou bico-de-sapato (nome científico, Balaeniceps rex), ou bico-de-tamanco: Ave de bico grande, com algumas características de cegonha, de pelicano e de garça, não sendo parente de nenhum deles, vivendo em regiões pantanosas localizadas no centro do continente africano, do Sudão à Zâmbia. // Granda bekbirdo, kun kelkaj karakterizaĵoj de cikonio, de pelikano kaj de ardeo, ne estante parenco de neniu el ili, vivante en marĉaj regionoj situantaj en la centro de la afrika kontinento, de Sudano ĝis Zambio.) = ŜUBEKULO

 CONTAR NOS DEDOS (Contar pelos dedos / “dedalmente” contar. // Kalkuli per la fingroj / “fingre” kalkuli.) = FINGRE KALKULI; KALKULI SUR LA FINGROJ; (Expressão para dizer que algo é tão raro que “dá para contar nos dedos de uma mão”. // Esprimo por diri, ke io estas tiel malofta, ke “oni povas kalkuli ĝin sur la fingroj de unu mano”.) = KALKULI TION SUR LA FINGROJ DE UNU MANO; KALKULI TION FINGRE

CORDELTECA (Espaço dedicado à literatura de cordel.// Spaco dediĉita al la ŝnurliteraturo.) = ŜNURLITERATUREJO

DIALOGICIDADE (ou dialogismo: Essência do diálogo como um processo de troca e construção conjunta de sentidos.// Esenco de la dialogo kiel procedo de interŝanĝo kaj komuna konstruado de signifoj.) = DIALOGECO; DIALOGISMO

DIALÓGICO (Relativo à troca dialogal ativa de ideias entre duas ou mais partes, em vez de ser uma via de mão única.// Rilata al la aktiva dialoga interŝanĝo de ideoj inter du aŭ pluraj partoj, anstataŭ esti unudirekta vojo.) = DIALOGECA; INTERKOMUNIKA; INTERPAROLA 

DINKA (Ou Dincas: maior grupo étnico nilótico do Sudão do Sul, que habita principalmente a região do Bahr el Ghazal e o Alto Nilo, sendo famosos por sua estatura elevada (frequentemente superando 2 metros) e cultura agropastoril. // Plej granda nilota etna grupo de Suda Sudano, kiu loĝas ĉefe en la regiono Bahr el Ghazal kaj ĉe la Supra Nilo, fama pro sia alta staturo (ofte superanta 2 metrojn) kaj agropaŝtista kulturo.) = LA DINKA POPOLO; LA DINKOJ; (o idioma falado pelos dincas) LA DINKA (IDIOMO)

DISANIA (Dificuldade extrema de sair da cama pela manhã, mesmo após uma noite de sono pleno. // Ekstrema malfacilo ellitiĝi matene, eĉ post nokta plena dormo.) = ELLITIĜO-MALFACILECO; KUŜRESTADEMO

DOSIMETRIA DA PENA (em Direito Penal, critério técnico utilizado por um juiz para fixar os limites da punição a um condenado. // En Punjuro, la teknika kriterio utiligata de juĝisto por difini la limojn de la puno al kondamnito.) = PUNDOZOMETRIO 

DOSSEL FLORESTAL (Camada superior de uma floresta, formada pela união das copas das árvores mais altas, funcionando como um teto ecológico que regula a temperatura, protege o sub-bosque e abriga a maior parte da biodiversidade, incluindo animais arborícolas e plantas epífitas. // Supra tavolo de arbaro, formita per la kuniĝo de la kronoj de la plej altaj arboj, funkcianta kiel ekologia tegmento, kiu reguligas la temperaturon, protektas la subarbaron kaj gastigas la plej grandan parton de la biodiverseco, inkluzive de arbar-loĝantaj bestoj kaj epifitaj plantoj.) = KANOPEO

EMBALAGEM REFILÁVEL (Embalagem que pode ser reabastecida.// Pakaĵo, kiu povas esti replenigita.) = REUZEBLA / REŜARĜEBLA / REUTILIGEBLA / REPLENIGEBLA PAKAĴO / UJO

EM PROVEITO PRÓPRIO (sobre quem visa o benefício, lucro ou vantagem para si mesmo. // Celanta bonon, profiton aŭ avantaĝon al si mem.) = POR SIA PROFITO; PROPRAPROFITE; PROFITCELE; POR SIA PROPRA BONO

ELETROLISADOR (Equipamento central da produção de hidrogênio verde e que realiza a eletrólise, usando eletricidade para separar a molécula de água. // Centra aparato en la produktado de verda hidrogeno, kiu faras elektrolizon, uzante elektron por apartigi la akvomolekulon.) = ELEKTROLIZILO; ELEKTROLIZATORO

ESCANDIR (Medir (versos) contando as sílabas longas e breves; dar destaque às sílabas de (palavra, verso) ao pronunciá-las. // Mezuri (versojn) nombrante la longajn kaj mallongajn silabojn; emfazi la silabojn de (vorto, verso) dum ilia elparolo.) = SKANDI

ESCANSÃO (Ato ou efeito de escandir; ato de decompor um verso em seus elementos métricos. // Ago aŭ efiko skandi; ago malkomponi verson en ĝiajn metrikajn elementojn.) = SKANDO

ESPINOSSAURO (Ou, cientificamente, Spinosaurus: Gênero de dinossauro espinossaurídeo que viveu durante o Cenomaniano do período Cretáceo, entre 100 e 94 milhões de anos atrás, principalmente na região que é hoje o Norte da África, sendo o maior dinossauro carnívoro conhecido pela ciência. // Genro de spinosaŭredaj dinosaŭroj, kiu vivis dum la Cenomaniano de la Kretaceo, inter antaŭ 100 kaj 94 milionoj da jaroj, ĉefe en la regiono kiu hodiaŭ estas Nordafriko, estinta la plej granda karnovora dinosaŭro konata de la scienco.) = SPINOSAŬRO 

ESPIRITEIRA (Pequeno fogareiro portátil, simples e barato, que utiliza álcool (geralmente líquido ou gel acima de 65%) como combustível, sendo ideal para camping e situações de emergência, sendo muito leve e compacta, eficiente para ferver água e cozinhar refeições rápidas, com modelos que variam de fabricação artesanal (latas) a opções de alumínio ou ferro. // Malgranda portebla, simpla kaj malmultekosta kuirilo, kiu uzas alkoholon (ĝenerale likvan aŭ ĝelan, super 65%) kiel brulaĵon, estanta ideala por tendumado kaj krizaj situacioj, tre malpeza kaj kompakta, efika por boligi akvon kaj kuiri rapidajn manĝojn, kun modeloj variantaj de metiista fabrikado (ladskatoloj) ĝis aluminio aŭ fero.) = PORTEBLA KUIRILO

ESTURRO (vocalização grave, rouca e repetitiva, característica da onça-pintada (Panthera onca) e outros grandes felinos (leão, tigre, leopardo), utilizada para marcar território. // Grava, raŭka kaj ripetiĝanta bleko, karakteriza por la jaguaro (Panthera onca) kaj aliaj grandaj felisedoj (leono, tigro, leopardo), uzata por marki teritorion.) = JAGUAR-BLEKO; FELISED-BLEKO; ESTURO 

FEMINAZI (Termo pejorativo utilizado para descrever feministas que são percebidas como radicais, extremistas ou que buscam a “superioridade” feminina em vez da igualdade. // Malestima termino uzata por priskribi feministojn, kiuj estas perceptataj kiel radikalaj, ekstremismaj aŭ kiuj serĉas virinan “superecon” anstataŭ egalecon.) = FEMINAZIINO 

FLANQUEAR (Em estratégia militar, estar ou atacar pelos lados (flancos).// En milita strategio, esti aŭ ataki laŭ la flankoj.) = FLANKUMI; FLANKE ATAKI

FONDUE (Prato de origem suíça, originalmente à base de queijo aquecido sobre uma lamparina, espiriteira ou rechaud, ou outra fonte de calor pouco intenso. // Plado de svisa origino, komence bazita sur fromaĝo varmigita super lampeto, portebla kuirilo aŭ varmotena kuirilo, aŭ alia malforta varmofonto.) = FONDUO

GEEZ (Ou etíope: Antiga língua semítica que se desenvolveu na atual região da Eritreia e norte da Etiópia no Chifre da África, como a língua dos camponeses, posteriormente tornando-se a língua oficial do Reino de Axum e da corte imperial da Etiópia, hoje permanecendo como língua litúrgica da Igreja Ortodoxa Tewahido da Etiópia, da Igreja Ortodoxa Tewahido da Eritreia, da Igreja Católica Etíope, da Igreja Católica Eritreia e também da Beta Israel (judeus etíopes). // Antikva semida lingvo, kiu disvolviĝis en la nuna regiono de Eritreo kaj norda Etiopio en la Korno de Afriko, kiel la lingvo de kamparanoj, poste fariĝinte la oficiala lingvo de la Regno Aksumo kaj de la imperia kortego de Etiopio, hodiaŭ restante kiel liturgia lingvo de la Etiopa Ortodoksa Eklezio Tevahedo, de la Eritrea Ortodoksa Eklezio Tevahedo, de la Etiopa Katolika Eklezio, de la Eritrea Katolika Eklezio kaj ankaŭ de Beta Izraelo (etiopaj judoj).) = LA GEEZA (LINGVO)

GUIGÓ-DA-CAATINGA (Ou guigó, japuçá, saá, uaiapuçá, uapuçá, iapuçá, sauá, boca-d’água, zogó, zogue-zogue, sauá e calicebo, ou, cientificamente, Callicebus barbarabrownae: Espécie do gênero guigó (Callicebus), isto é, de macaco do Novo Mundo, da família dos piteciídeos (Pitheciidae) e subfamília calicebíneos (Callicebinae), sendo um primata de pequeno porte e o único exclusivo do bioma Caatinga, encontrado nas áreas mais altas da costa da Bahia, no Brasil, entre o rio Paraguaçu e o rio Itapicuru, sendo atualmente considerado uma das espécies mais raras e ameaçadas do mundo, classificada como Criticamente em Perigo. // Specio de la genro kalicebo (Callicebus), tio estas novmonda simio el la familio de piteciidoj (Pitheciidae) kaj subfamilio Callicebinae, estanta malgranda primato kaj la sola ekskluziva al la biomaro Kaatingo, trovata en la pli altaj areoj de Bahio, en Brazilo, inter la riveroj Paragŭasuo kaj Itapikuruo, nuntempe konsiderata unu el la plej raraj kaj endanĝerigitaj specioj en la mondo, klasifikita kiel Forte Endanĝerigita.) = KAATINGA KALICEBO; KAATINGA TITI-SIMIO; BARBARABRUNA KALICEBO

HIDROGÊNIO VERDE (Combustível limpo produzido pela eletrólise da água usando energia renovável (solar/eólica), separando hidrogênio do oxigênio sem emitir CO2, essencial para descarbonizar indústrias pesadas, com alto potencial de produção no Brasil, especialmente no Nordeste, com foco em projetos no Ceará e Pecém. // Pura brulaĵo produktata per la elektrolizo de la akvo, uzanta renovigeblan energion (sunan/ventan), apartigante la hidrogenon disde la oksigeno, sen eligi CO2, esenca por senkarbonigi pezajn industriojn, kun alta produktopotencialo en Brazilo, precipe en la Nordoriento, kun fokuso sur projektoj en Cearao kaj Pecemo.) = VERDA HIDROGENO

HIDRÓLISE (Reação química em que uma molécula é quebrada pela ação da água. // Kemia reakcio, en kiu molekulo estas disrompita per la ago de akvo.) = HIDROLIZO

HOATZIN (ou jacu-cigano (nome científico, Opisthocomus hoazin): Ave amazônica com aparência pré-histórica, cujos filhotes possuem garras nas asas para escalar árvores em áreas alagadas. // Amazonia birdo kun prahistoria aspekto, kies idoj posedas ungegojn ĉe la flugiloj por grimpi arbojn en inunditaj lokoj.) = HOACINO

 

INJEÇÃO TRANSLUNAR (Manobra propulsiva essencial que coloca uma espaçonave em trajetória direta da órbita terrestre para a Lua. // Baze grava propulsa manovro, kiu metas kosmoŝipon sur la rektan trajektorion de la tera orbito al la Luno.) = ALLUNA ENTRAJEKTORIIGO

INTERREGNO (Qualquer interrupção ou pausa em um processo. // Ĉiu interrompo aŭ paŭzo en procezo, procedo aŭ proceso.) = INTERTEMPO; PAŬZO; (Intervalo de tempo em que um cargo, função ou governo fica vago, ocorrendo geralmente entre a saída de um ocupante e a entrada de seu sucessor. // Tempo, dum kiu posteno, funkcio aŭ regoekzerco restas vakanta, ĝenerale inter la eliro de unu okupanto kaj la eniro de ties anstataŭanto.) = INTERREGO; VAKA PERIODO

JACARÉ-ANÃO (Ou jacaré-paguá, jacaré-mirim, Jacaré-anão-de-Cuvier (cientificamente, Paleosuchus palpebrosus): Jacaré do norte da América do Sul, encontrado na Bolívia, Brasil, Colômbia, Equador, Guiana Francesa, Guiana, Paraguai, Peru, Suriname e Venezuela, sendo oficialmente o menor crocodiliano do mundo, habitando áreas de florestas ribeirinhas e águas correntes. // Krokodilo de la nordo de Sudameriko, trovata en Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Gujano, Paragvajo, Peruo, Surinamo kaj Venezuelo, oficiale konsiderata la plej malgranda krokodilo en la mondo, loĝanta en riverbordaj arbaroj kaj fluantaj akvoj.) = NANO-ALIGATORO; NANO-KAJMANO; KUVIER-KAJMAN(ET)O

JAGLION (Ou Jagleão: Animal híbrido extremamente raro, resultado do cruzamento entre uma onça-pintada macho (Panthera onca) e uma leoa (Panthera leo). // Ekstreme rara hibrida besto, rezulto de la gekunigo inter maskla jaguaro (Panthera onca) kaj leonino (Panthera leo). ) = JAGLIONO; JAGLEONO

JAGUARUNDI ((Nome científico: Herpailurus yagouaroundi, mais antigo, ou Puma yagouaroundi, mais recente) ou eirá, gato-mourisco, gato-preto, gato-do-mato-vermelho, maracajá-preto: Mamífero carnívoro da família dos felídeos (Felidae) nativo do sul da América do Norte e de boa parte da América Central e América do Sul, passando por quase todo o Brasil até o norte da Argentina. // Karnovora mamulo de la familio de felidoj (Felidae), origininta en la sudo de Nordameriko kaj granda parto de Mezameriko kaj Sudameriko, etendiĝanta tra preskaŭ la tuta Brazilo ĝis la nordo de Argentino.) = JAGUARUNDIO

KLEBSIELLA PNEUMONIAE CARBAPENEMASE (Ou KPC: Superbactéria multirresistente, produtora de uma enzima que anula antibióticos carbapenêmicos (última linha de defesa), comum em hospitais e que causa infecções graves como pneumonia e sepse, com alta mortalidade. // Multrezista superbakterio, produktanta enzimon, kiu nuligas karbapenemajn antibiotikojn (lasta defendolinio), ofta en hospitaloj kaj kaŭzanta gravajn infektojn kiel pneŭmonion kaj sepson, kun granda mortokvanto.) = KLEBSIELO-PNEŬMONIA KARBAPENEMAZO; KLEBSIELO-PNEŬMONIA; KARBAPENEMAZO

LADJA (Ou Danmyé, Ag’ya: Arte marcial tradicional da ilha de Martinica, no Caribe, que guarda semelhanças profundas com a capoeira brasileira, devido às suas raízes comuns na diáspora africana. // Tradicia luktarto de la insulo Martiniko, en Karibio, kiu havas profundajn similecojn kun la brazila kapoejro, pro siaj komunaj radikoj en la afrika diasporo.) = MARTINITIKA LUKTOARTO; LADĴO

LINHA DE VON KÁRMÁN (Ou simplesmente Linha de Karman: limite convencionado que fica a uma altitude de 100 km acima do nível do mar, usado para definir o limite entre a atmosfera terrestre e o espaço exterior. // Interkonsenta limo situanta je alteco de 100 km super la marnivelo, uzata por difini la limon inter la tera atmosfero kaj la kosma spaco.) = LINIO DE KARMANO; KARMANA LINIO

LITERATURA DE CORDEL (ou folheto, literatura popular em verso, ou simplesmente cordel: Gênero literário popular escrito frequentemente em versos, na forma rimada, originado em relatos orais e depois impresso em folhetos.// Popola literatura ĝenro, ofte verkita verse, en rimata formo, origininta el parolaj rakontoj kaj poste presita en libretoj.) = ŜNURLITERATURO

MACHOSFERA (Ou manosfera, comunidade masculinista: Subcultura masculinista formada exclusivamente por homens que, por sua vez, propagandeiam o desenvolvimento pessoal da masculinidade, seja com críticas relacionadas ao feminismo (forte ou moderada), ou na defesa do homem investir seu tempo em si próprio sem a necessidade de buscar um relacionamento amoroso ou construir uma família. // Masklisma subkulturo formita ekskluzive de viroj, kiuj siavice propagandas la personan evoluon de vireco, ĉu per kritikoj rilataj al feminismo (fortaj aŭ moderaj), ĉu per la defendo de tio, ke viro investu sian tempon en si mem sen la bezono serĉi amrilaton aŭ konstrui familion.) = VIROSFERO; MASKLOSFERO; MASKLISMA KOMUNUMO; VIRISTARO

MAL SÚBITO (Manifestação abrupta e inesperada do corpo, que indica que algo nele não vai bem. // Subita kaj neatendita manifestiĝo de la korpo, indikanta, ke io en ĝi ne iras bone.) = SUBITA MALBONFARTO

MARMITÓRIO (Local de refeição simples para quem leva marmita.// Simpla manĝoloko por tiuj, kiuj kunportas sian manĝujon.) = MANĜETEJO

MEN IN BLACK (Ou homens de preto: Na cultura popular e nas teorias conspiratórias sobre OVNIs, agentes do governo vestidos com ternos escuros, que interrogam, assediam e ameaçam testemunhas de objetos voadores não identificados (OVNIs), para mantê-las em silêncio sobre o que viram. // En la popola kulturo kaj en konspiraj teorioj pri NIFOj, registaraj agentoj vestitaj per malhelaj kostumoj, kiuj pridemandas, ĉikanas kaj minacas atestintojn de neidentigitaj flugantaj objektoj (NIFOj), por silentigi ilin pri tio, kion ili vidis.) = NIGREVESTITAJ VIROJ

MICROSSONO (Brevíssimo período de sono involuntário, geralmente de poucos segundos. // Tre mallonga periodo de nevola dormo, ĝenerale daŭranta nur kelkajn sekundojn.) = MIKRODORMO

MIMIMI (ou mi-mi-mi: Termo pejorativo usado para descrever uma reclamação excessiva, com drama ou com muito melindre. // Malestima termino uzata por aludi al troa plendo, kun dramo aŭ kun multa ofendiĝemo.) = PLENDEMO; (TROA) PLENDADO; GRUMBLEMO; (TROA) GRUMBLADO

MIMIZENTO (Termo pejorativo usado para descrever uma pessoa que reclama excessivamente, faz drama ou demonstra muito melindre (o famoso “mimimi”). // Malestima termino uzata por priskribi personon, kiu tro plendas, dramigas aŭ elmontras multan ofendiĝemon.) = PLENDEMULO; GRUMBLEMULO

MUFLÃO (Ou Muflão-europeu (Ovis orientalis musimon): Mamífero ovino selvagem pertencente ao gênero Ovis, sendo uma espécie de carneiro selvagem, nativo de regiões que abrangem desde o sudoeste da Ásia até partes da Europa, acreditando-se que seja um dos dois antepassados de todas as raças modernas de carneiros domésticos, sendo também o único capríneo cinegético de Portugal. // Sovaĝa ovina mamulo apartenanta al la genro Ovis, estanta specio de sovaĝa ŝafo, apartenanta al regionoj etendiĝantaj de la sudokcidenta Azio ĝis partoj de Eŭropo, kredata kiel unu el la du prapatroj de ĉiuj modernaj rasoj de nesovaĝaj ŝafoj, kaj ankaŭ la sola ĉasata kaprino en Portugalio.) = (EŬROPA) MUFLONO; SOVAĜA ŜAFO

NEURODIVERGENTE (termo guarda-chuva que descreve pessoas cujo funcionamento cerebral e desenvolvimento neurológico divergem do que é considerado "típico" ou padrão pela sociedade. // Ampleksa termino kiu priskribas homojn, kies cerba funkciado kaj neŭrologia evoluo diverĝas de tio, kio estas konsiderata "tipa" aŭ norma de la socio.) = NEŬRODIVERSA; NEŬRODIVERSULO 

NIDIFICAR (Ato de construir ou fazer um ninho para si mesmo. // Ago konstrui aŭ fari neston por si mem.) = NESTI

NORMALIZAR (Tornar algo normal, ordinário, comum, vulgar, aceito socialmente, não mais impactante. // Fari ion normala, ordinara, komuna, vulgara, socie akceptata, ne plu afekciema.) = NORMALIGI; ORDINARIGI; (DIS)KUTIMIGI; AKCEPTEBLIGI; TRIVIALIGI

PARDITUDE (Identidade ou características associadas a pessoas pardas.// Identeco aŭ trajtoj asociitaj kun brunhaŭtaj homoj.) = HAŬT-BRUN(ET)ECO

PAREDE E MEIA (Locução adverbial que significa que algo está muito próximo, geralmente vizinho ou “colado” parede com parede. // Adverba esprimo signifanta, ke io estas tre apuda, ĝenerale najbara aŭ “algluita”, muro kontraŭ muro.) = TUJAPUDA; (TUJ) APUD; PROKSIMEGA; TUJPROKSIMA; TUJ NAJBARE; MURO ĈE MURO; KOMUNMURE; TUJ PARALELE

PATINETE ELÉTRICO (Patinete com motor elétrico alimentado por bateria recarregável, (diferente do patinete convencional, que depende do impulso dos pés) e que serve para transporte de curta distância ou lazer.// Skutilo kun elektra motoro movata per reŝargebla baterio, (malsama ol la konvencia skutilo, kiu dependas de la impulso de la piedoj) kaj kiu servas por mallongdistanca transporto aŭ por amuziĝo.) = ELEKTRA SKUTILO; MOTORSKUTILO

PERIMENOPAUSA (Ou transição para a menopausa: Período que antecede a interrupção definitiva da menstruação, quando o corpo feminino começa a passar por flutuações hormonais significativas, principalmente na produção de estrogênio e progesterona pelos ovários. // Periodo antaŭanta la definitivan ĉeson de menstruo, kiam la ina korpo komencas travivi signifajn hormonajn oscilojn, precipe en la produktado de estrogeno kaj progesterono fare de la ovarioj.) = PREMENOPAŬZO; PERIMENOPAŬZO

PERSIGNAR-SE (Ato de fazer o sinal da cruz três vezes consecutivas com o polegar da mão direita, marcando a testa, a boca e o peito, sendo tal gesto acompanhado por uma oração específica e possuindo significados simbólicos profundos para os católicos. // Ago fari la signon de la kruco tri fojojn sinsekve per la dikfingro de la dekstra mano, tuŝante la frunton, la buŝon kaj la bruston, dum tia gesto estas akompanata de specifa preĝeto kaj havas profundajn simbolajn signifojn por la katolikoj.) = KRUCOSIGNI SIN; FARI LA SIGNON DE LA KRUCO; PERSIGNI SIN; KRUCE TRISIGNI SIN

POLICRISE (Situação de múltiplas crises inter-relacionadas.// Situacio de multoblaj interrilataj krizoj.) = POLIKRIZ(EC)O; (MULT)KRIZARO

PREÁ-DE-MOLEQUES-DO-SUL (Ou Cavia intermedia: Espécie rara de preá da família Caviidae, parente dos porquinhos-da-índia, endêmica do Brasil, encontrada apenas na maior ilha do pequeno arquipélago de Moleques do Sul, no estado de Santa Catarina, próximo à Florianópolis e Palhoça, com população estimada apenas entre 40 a 50 indivíduos. // Rara specio de kavio el la familio Caviidae, parenca al kobajoj, endemia al Brazilo, trovata nur sur la plej granda insulo de la malgranda insularo Suda Knabaro, en la ŝtato Sankta Katarino, proksime al Florianopolo kaj Paljoso, kun loĝantaro taksata je nur 40 ĝis 50 individuoj.) = SUD-KNABARA KOBAJO; INTERMEDIA KAVIO

PREENSÃO (Ato de agarrar, segurar ou apanhar algo; capacidade motora de manipular objetos. // Ago kapti, teni aŭ preni ion; movkapablo manipuli objektojn.) = PRENO; PRENPOVO; PRENKAPABLO; PRENECO; MANTENO; MANTENPOVO; MANTENKAPABLO; MANTENECO

PRÊMIO DE CONSOLAÇÃO (Algo dado a quem não venceu uma competição ou não obteve o primeiro lugar, servindo para mitigar a decepção, sendo um substituto ou consolo para uma perda, muitas vezes sem grande valor real, mas simbólico. // Io donata al tiu, kiu ne venkis en konkurso aŭ ne akiris la unuan lokon, por mildigi la frustriĝon, kiel anstataŭaĵo aŭ konsolo pro perdo, ofte sen granda reala valoro, sed simbola.) = PREMIO DE KOSNOLO; KONSOLA PREMIO 

PROTOCOLO (Procedimentos a obedecer para seguir uma rota de evacuação, enfrentar uma tragédia, interagir com uma situação de risco. // Proceduroj obeendaj por sekvi evakuan vojon, fronti tragedion aŭ agi en danĝera situacio.) = SEKUR-PAŜARO; SEKURECA PROCEDARO / PROCEDURARO / ELIR-PAŜARO / AGAD-PLANO / EVAKUAD-PLANO

PSÍLIO (Ou, cientificamente, Plantago psyllium: Fibra solúvel natural obtida da casca das sementes da planta Plantago ovata ou Plantago psyllium, conhecida por sua alta capacidade de absorver água e formar um gel no intestino. // Natura solvebla fibro akirata el la ŝelo de la semoj de la planto Plantago ovata aŭ Plantago psyllium, konata pro sia alta kapablo sorbi akvon kaj formi ĝelon en la intesto.) = PSILIO; PSILIOSEMOJ

RECHAUD (Espécie de fogareiro de metal, em prata ou inox, usado para manter a comida quente num buffet, para flambar sobremesas ou até preparar pratos ligeiros, como um fondue. // Speco de metala kuirileto, el arĝento aŭ rustorezista ŝtalo, uzata por teni manĝaĵon varma en bufedo, por flambruli desertojn aŭ eĉ prepari malpezajn pladojn, kiel ekzemple fonduon.) = VARMOTENA KUIRILO

 

RECLÍNIO (Ação ou estado de inclinar-se, dobrar-se ou quase deitar-se. // Ago aŭ stato kliniĝi, fleksiĝi aŭ duonkuŝiĝi.) = KLINIĜO; (DUON)KUŜIĜO

REPRIMIDO (Em psicologia, sobre sentimentos, desejos ou memórias que a mente, muitas vezes de forma inconsciente, tenta bloquear ou esconder por serem perturbadores. // En psikologio, pri sentoj, deziroj aŭ memoroj, kiujn la menso, ofte senkonscie, provas bloki aŭ kaŝi pro ilia ĉagrena karaktero.) = SUBPREMITA 

REPROGRAMAR A ROTA (Ajustar o percurso para alcançar um objetivo, seja em um aplicativo de navegação ou como uma analogia para a vida pessoal e profissional. // Reĝustigi aŭ korekti la itineron, por atingi iun celon, jen en iu aplikaĵo, jen, analoge, en sia persona aŭ profesia vivo.) = REKALKULI / REPLANIGI / REĜUSTIGI / KOREKTI LA VOJON / ITINERON / DIREKTON

RETROFITAGEM (Modernização de edifícios antigos com inserção de tecnologias e melhorias, sem alterar a estrutura essencial. // Modernigo de malnovaj konstruaĵoj, per enmeto de teknikaĵoj kaj plibonigoj, sen ŝanĝi la esencan strukturon.) = STRUKTUR-KONSERVA MODERNIGO / ĜISDATIGO

RUTILANTE (Brilhante com um esplendor intenso, resplandecente ou cintilante. // Brilanta per intensa splendo, resplenda aŭ scintilanta.) = BRILANTA; SPEGULBRILA; RADIANTA; SCINTILANTA; RUĜBRILA

SALTO DINKA (Dança com saltos verticais altos, pernas e pés bem fechados, originária do povo Dinka, no Sudão do Sul. // Danco kun altaj vertikalaj saltoj, kun kruroj kaj piedoj firme kunigitaj, el la dinka popolo, en Suda Sudano.) = VERTIKALA SALTEGADO; DANCO DINKO; DINKA SALTADO

SICÁRIO (Assassino contratado. // Dungita murdisto.) = MURDISTO; SIKARIO; (Homicida, voluntário ou involuntário. // Hommortiginto, intenca aŭ neintenca.) = MURDINTO

SÍNDROME DE UNER TAN (Suposta síndrome em que as pessoas afetadas andam com locomoção quadrúpede e frequentemente apresentam graves dificuldades de aprendizagem. // Supozata sindromo, en kiu la trafitaj personoj paŝas nur kvarpiede kaj ofte havas gravajn lernomalfacilaĵojn.) = SINDROMO UNERTANO; UNERTANA SINDROMO

TECNATO (Unidade territorial pensada para ser governada sob o sistema de Tecnocracia, onde decisões políticas seriam substituídas por gestão técnica e científica realizada por especialistas (engenheiros, cientistas e técnicos). // Teritorio konceptita por esti regata sub la sistemo de teknokratio, kie politikaj decidoj estus anstataŭigitaj per teknika kaj scienca administrado farata de specialistoj (inĝenieroj, sciencistoj kaj teknikistoj). ) = TEKNOKRATUJO; TEKNOLANDO; TEKNISMUJO; TEKNUJO

TERRIR (Gênero de filme ou obra que mistura terror e humor. // Ĝenro de filmo aŭ verko, kiu miksas hororon kaj humuron.) = HOROR-KOMEDIO

TESTEMUNHO (No Contexto Religioso (Cristão), partilha de uma experiência pessoal de fé e do agir espiritual tido divino na vida de uma pessoa; o ato de testemunhar ou o depoimento em si (a declaração verbal ou escrita de comunicar uma experiência espiritual de fé). // En la religia kunteksto (kristana), anonco de persona sperto de fido kaj de spirita agado konsiderata dia en la vivo de homo; la ago atesti, aŭ la atesto mem (la parola aŭ skriba deklaro, per kiu oni komunikas spiritan sperton de fido).) = ATESTO; (A própria experiência vivida, o “fruto” ou a “evidência” de um agir espiritual tido como divino na vida da pessoa. // La travivita sperto mem, la “frukto” aŭ la “pruvo” de spirita agado konsiderata dia en la vivo de persono.) = ATESTAĴO

TIGRINHA (Ou tigrínia: Língua semítica etíope falada pelo povo tigrínio, da região homônima do norte da Etiópia e da Eritreia, onde é a língua nacional, e entre emigrantes destas regiões residentes em Israel (os Beta Israel). // Etiopa semida lingvo parolata de la tigrinja popolo, el la samnoma regiono de norda Etiopio kaj de Eritreo, kie ĝi estas nacia lingvo, kaj ankaŭ inter elmigrintoj el tiuj regionoj loĝantaj en Israelo (la Beta Israel). ) = LA TIGRAJA (IDIOMO)

TUATARA (Sphenodon punctatus: Réptil endêmico da Nova Zelândia, famoso por ser o único sobrevivente de uma ordem antiga chamada Rhynchocephalia, que surgiu há cerca de 250 milhões de anos. // Reptilio endemia al Nov-Zelando, fama pro tio, ke ĝi estas la sola pluvivanto de antikva ordo nomata Rhynchocephalia, kiu aperis antaŭ ĉirkaŭ 250 milionoj da jaroj.) = TUATARO

VAGUEPOSTING (Postagem deliberadamente vaga, que oculta informações, para provocar curiosidade e engajamento. // Intence malklara afiŝo, kiu kaŝas informojn por instigi scivolemon kaj engaĝiĝon.) = SENDETALA INFORMAĴO / SCIIGO

VELINO (tipo de pergaminho fino, liso e acetinado, preparado a partir do couro de vitelo ou fetos bovinos abortados. // Speco de pergameno maldika, glata kaj sateneca, preparita el la haŭto de bovidetoj aŭ abortitaj bovofetoj.) = VELENO; VELENPAPERO

VENCER NA VIDA (Prosperar na vida segundo certa expectativa. // Prosperi en la vivo laŭ iu espereco.) = PROSPERI / SUKCESI EN LA VIVO

VERBATIM (Termo de origem latina que significa “palavra por palavra”, “literalmente”, usado principalmente para indicar que um texto ou fala foi reproduzido de maneira exata, sem alterações. // Termino de la latina origino, kiu signifas “vorto post vorto”, “laŭlitere”, uzata ĉefe por indiki, ke teksto aŭ parolo estis reproduktita precize, sen ŝanĝoj.) = LAŬLITERE; LITERE; LAŬVORTE 

VÍBORA-DAS-ILHAS-DE-LÁBIOS-BRANCOS (Trimeresurus insularis: Serpente arborícola venenosa nativa da Indonésia, famosa por sua rara coloração azul vibrante e olhos vermelhos, pequena (cerca de 60-70 cm) e noturna, que possui veneno potente com ação proteolítica capaz de causar hemorragias graves. // Venena arboserpento el Indonezio, fama pro sia rara intensa blua koloro kaj ruĝaj okuloj, malgranda (ĉirkaŭ 60-70 cm) kaj tranoktema, kiu havas potencan venenon kun proteoliza efiko kapabla kaŭzi gravajn hemoragiojn.) = BLANKLIPA INSULVIPURO; BLANKA-LIPA INSULA ARBOVIPERO; INSULA TRIMERESURO

VISAGISMO (Arte de criar uma imagem personalizada que harmoniza a aparência externa de uma pessoa com sua personalidade e estilo de vida. // Arto krei personecigitan bildon, kiu harmoniigas la eksteran aspekton de homo kun ties personeco kaj vivstilo.) = LAŬPERSONECA VIZAĜOBILDIGO; VIZAĜARTO; VIZAĜISMO; MIENO-SCIENCO

VRIL (Fluido cósmico universal ou fonte de energia vital descrito como uma força telúrica latente do interior da Terra. // Universala kosma fluido aŭ fonto de vivenergio priskribata kiel latenta telurforto el la interno de la Tero.) = VRILO