domingo, 20 de agosto de 2023

UZA GRAMATIKO DE ESPERANTO // GRAMÁTICA DE USO DO ESPERANTO: LA KIEL UNIKIGA ARTIKOLO // LA COMO ARTIGO UNICIZANTE

 LA antaŭ esprimo de unikeco, solsoleco aŭ ununureco de afero. [Sen alternativoj] // LA diante de expressão de unicidade de coisa. [Sem alternativas]:



 La universo estas vasta kaj senĉese ekspansias.



          La Scienco estas la sciobranĉo bazita                 sur esploroj.



        La Suno estas la centro de la sunsistemo.





La nokto ne ĉiam aperas en ĉiuj lokoj de la Tero 
en ĉiu nokto.



La mondo fariĝas alia mondo, kun la planeda transiro.





             La printempo jam estas proksima.




                    La Sinjoro estu kun vi ĉiuj.




La dustela sistemo Kaprino, aŭ Kapelo, situas en la konstelacio Koĉero.



         
“La naturo ne estas templo, sed laborejo.”



                 La estonteco apartenas al Dio.


sábado, 19 de agosto de 2023

UZA GRAMATIKO DE ESPERANTO // GRAMÁTICA DE USO DO ESPERANTO: LA KIEL INDIVIDUIGA ARTIKOLO // LA COMO ARTIGO INDIVIDUALIZANTE

LA kiel indiko aŭ aludo al individua aŭ specifa afero konata aŭ sciata de la komunikato de la mencio. [Okazaj alternativoj: tiu, tiuj.] // LA como indicação ou alusão a assunto individual ou específico conhecido ou sabido pelo destinatário da menção. [Alternativas ocasionais: tiu, tiuj.]



Kie estas la birdo?

Alternativo: Kie estas tiu birdo?


La birdo estas en la arbaro.

Alternativo:

Tiu birdo estas en tiu arbaro.




Kie kuŝas la kato?

Alternativo:

Kie kuŝas tiu kato?


La kato kuŝas sub la lito.

Alternativo:

Tiu kato kuŝas sub tiu lito.



Kie staras la homo?

Alternativo:

Kie staras tiu homo?


La homo staras en la lulilo.

Alternativo:

Tiu homo staras en tiu lulilo.




Kie (aŭ en kiu loko) estas la kompufono?

Alternativo:

Kie (aŭ en kiu loko) estas tiu kompufono?


La kompufono estas en la poŝo de viro.

Alternativo:

Tiu kompufono estas en la poŝo de viro.




Kie estas la infanoj?

Alternativo:

Kie estas tiuj infanoj?

La infanoj estas en la ludejo.

Alternativo:

Tiuj infanoj estas en tiu ludejo.




Kia estas la aŭtomobilo?

Alternativo:

Kia estas tiu aŭtomobilo?


La aŭtomobilo estas rozkolora.

Alternativo:

Tiu aŭtomobilo estas rozkolora.



Kie estas la gelernantoj?

Alternativo:

Kie estas tiuj gelernantoj?

La gelernantoj estas en la lernoĉambro.

Alternativo:

Tiuj gelernantoj estas en tiu lernoĉambro.




De kiu estas la libroj en la manoj de la knabino?

Alternativo:

De kiu estas tiuj libroj en la manoj de tiu knabino?


La libroj en la manoj de la knabino estas de la biblioteko.

Alternativo:

Tiuj libroj en la manoj de tiu knabino estas de tiu biblioteko.




Al kiu apartenas (aŭ de kiu estas) la motorciklo?

Alternativo:

Al kiu apartenas (aŭ de kiu estas) tiu motorciklo?

La motorciklo apartenas al Harado.

Alternativo:

Tiu motorciklo apartenas al Harado.

sexta-feira, 18 de agosto de 2023

UZA GRAMATIKO DE ESPERANTO // GRAMÁTICA DE USO DO ESPERANTO: LA KIEL ĜENERALIGA ARTIKOLO // LA COMO ARTIGO GENERALIZANTE

 La indiko de la ĝeneraleca LA kiel reprezentanto de ĉiuj individuoj de certa kolektivo, ĉiuj specoj de iu ĝenro. [Okazaj alternativoj: ĉiu, ĉiuj, aŭ simple ne uzi la artikolon] // A indicação de generalidade LA como representante de todos os indivíduos de uma certa coletividade, todas as espécies de um gênero. [Alternativas ocasionais: ĉiu, ĉiuj, ou simplesmente não usar o artigo]:


Kio estas la homo?

Alternativoj:

Kio estas la homoj?

Kio estas ĉiu homo?

Kio estas ĉiuj homoj?

Kio estas homo?


La homo estas pensanta vivanta estulo.

[Alternativoj:

La homoj estas pensantaj vivantaj estuloj.

Ĉiu homo estas pensanta vivanta estulo.

Ĉiuj homoj estas pensantaj vivantaj estuloj.

Homo estas pensanta vivanta estulo.]



Ĉu la destino estas neevitebla?

Alternativoj:

Ĉu ĉiu destino estas neevitebla?

Ĉu ĉiuj destinoj estas neeviteblaj?

Ĉu destino estas neevitebla?

La destino ne estas neevitebla.

Alternativoj:

Ĉiu destino ne estas neevitebla.

Ĉiuj destinoj ne estas neeviteblaj.

La destinoj ne estas neeviteblaj.

Destino ne estas neevitebla.




Kio okazas al la homa voĉo kun la tempo?

Alternativoj:

Kio okazas al ĉiu homa voĉo kun la tempo?

Kio okazas al ĉiuj homaj voĉoj kun la tempo?

Kio okazas al homa voĉo kun la tempo?

“La homa voĉo kun la tempo ĉiam fariĝas pli malalta.”

Alternativoj:

Ĉiu homa voĉo kun la tempo ĉiam fariĝas pli malalta.

Ĉiuj homaj voĉoj kun la tempo ĉiam fariĝas pli malaltaj.

Homa voĉo kun la tempo ĉiam fariĝas pli malalta.



Kio estas la laboro?

Alternativo:

Kio estas laboro?

La laboro estas la plej malnova rimedo por vivtenado.

Alternativo:

Laboro estas la plej malnova rimedo por vivtenado.



Kio estas la elefanto?

Alternativoj:

Kio estas elefantoj?

Kio estas la elefantoj?

Kio estas ĉiu elefanto?

Kio estas ĉiuj elefantoj?

Kio estas elefanto?


La elefanto estas la plej peza kvarpieda mambesto.

Alternativoj:

Elefantoj estas la plej pezaj kvarpiedaj mambestoj.

La elefantoj estas la plej pezaj kvarpiedaj mambestoj.

Elefanto estas la plej peza kvarpieda mambesto.



Kio estas la aviadilo?

Alternativoj:

Kio estas la aviadiloj?

Kio estas aviadilo?

La aviadilo estas la plej granda flugveturilo.

Alternativoj:

La aviadiloj estas la plej grandaj flugveturiloj.

Aviadilo estas la plej granda flugveturilo.



Kio estas la virino?

Alternativo:

Kio estas virino?

La virino estas la homo plej multinteligenta.

Alternativoj:

La virinoj estas la homoj plej multinteligentaj.

Virino estas la homo plej multinteligenta.



Kio estas la inĝenierio?

Alternativoj:

Kio estas la inĝenierioj?

Kio estas inĝenierio?

La inĝenierio estas la plej malnova teknika scienco.

Alternativo:

Inĝenierio estas la plej malnova teknika scienco.




De kiu la biciklo estis unue elpensita?


Oni diras, ke la biciklo estis unue elpensita de Leonardo da Vinci.




Kio estas la muziko?

Alternativo:

Kio estas muziko?

La muziko estas emocia aŭ terapia arto.

Alternativo:

Muziko estas emocia aŭ terapia arto.





segunda-feira, 7 de agosto de 2023

PALAVRAS DO DIA // VORTOJ DE LA TAGO


 DREX (nome oficial da moeda virtual do Brasil, a partir de 2024) = DREKSO

COTEJANDO E GOTEJANDO NOSSAS PRODUÇÕES TEXTUAIS COM O AUXÍLIO DE INTELIGÊNCIAS ARTIFICIAIS // KOMPARANTE KAJ GUTIGANTE NIAJN TEKSTAJN PRODUKTOJN KUN LA HELPO DE ARTEFARITAJ INTELEKTOJ

 


 

Pelo que eu vi até agora entre os chatbots, constato que vale a pena submeter qualquer texto ou mesmo uma simples frase nossa, no original ou como tradução, à revisão de uma IA (ChatGPT, Bard, Bing, Luzia, Monica, Google Translate etc), antes de publicarmos ou apenas postarmos nossas esperantagens.
Demonstradamente, as inteligências artificiais são boas em ortografia e em gramática (dão para o gasto). Elas têm revisado originais e têm feito traduções tecnicamente semiperfeitas nesse sentido.

Entretanto, como elas sempre respondem às solicitações que fazemos, uma falha delas no geral é a mania de inventar palavras, o que pode ser chamado de alucinação lexical ().

Daí a utilidade de haver uma revisão delas sobre o que nós produzimos, no campo gramatical e ortográfico, mas também é de bom tom haver uma revisão nossa sobre o que elas produzem, principalmente no campo lexical, a menos que a gente tenha certeza de que as palavras por elas geradas sejam efetivamente corretas num caso ou outro.

Isso pode ser uma boa parceria nas produções de frases e textos, que vão nos ajudar a aprender ou dominar mais o Esperanto e também a impressionar por mais qualidade nas nossas postagens por aí.

Bem, a inteligência humana sempre será mais inteligente do que qualquer inteligência de máquina escrava da algoritimia. Nós, os seres humanos, temos bancos de dados transcendentais ou transpessoais. Em razão disso, portanto, quando se tratar de textos artísticos ou textos longos em que o estilo do Esperanto tem de ser mais bem observado, é sempre recomendável uma revisão caprichada, com a lupa, a rigor, enfim, com a inteligência humana mesmo, que, por mais falha que seja em nível de expressões, será sempre insubstituível em nível de impressões profundas ou dificilmente exprimíveis.

Laŭ tio, kion mi vidis ĝis nun inter la babilrobotoj, mi konstatas, ke valoras la penon submeti iun ajn tekston aŭ eĉ simplan frazon nian, kiel originalon aŭ kiel tradukon, al la revizio de iu AI (ChatGPT, Bard, Bing, Luzia, Monica, Google Translate ktp), antaŭ ol ni publikigos aŭ nur afiŝos niajn esperantaĵojn.

Rimarkindas, ke la artefaritaj intelektuloj estas sufiĉe bonaj pri ortografio kaj gramatiko. Ili revizias originalojn kaj faras tradukojn teknike duonperfektajn en tiu senco.

Tamen, ĉar ili ĉiam respondas al la petoj, kiujn ni faras, unu eraro de ili ĝenerale estas la manio inventi vortojn, kion oni povas nomi leksika halucinado ().

Tial utilas esti revizio de ili pri tio, kion ni produktas, en la gramatika kaj ortografia kampoj, sed ankaŭ estas grave esti revizio nia pri tio, kion ili produktas, ĉefe en la leksika kampo, escepte se ni certas, ke la vortoj de ili generitaj estas efektive ĝustaj en unu aŭ alia okazo.

Tio povas esti bona partnereco en la produktadoj de frazoj kaj tekstoj, kiuj helpos nin lerni aŭ ellerni pli Esperanton kaj ankaŭ impresi pro pli da kvalito en niaj afiŝaĵoj tie kaj tie.

Nu, la homa intelekto ĉiam estos pli inteligenta  ol ia ajn maŝino sklava de la algoritmeco. Ni, la homoj, havas transcendajn aŭ transpersonajn datenbankojn. Pro tio, kompreneble, kiam temos pri artaj aŭ longaj tekstoj, en kiuj la stilo de Esperanto estas pli observenda, rekomendindas detala reviziado, per la lupeo, rigore, kun la homa intelekto mem, kiu, kiel ajn erarema ĝi estas rilate esprimadojn, estos ĉiam neanstataŭigebla rilate profundajn aŭ apenaŭ esprimeblajn impresojn.