DULINGVA RAPIDA VORTARO PORTUGALA-ESPERANTO - AKTUALIGO EL JULIO 2026

 REFERÊNCIAS: ESPERANTO PORTUGUÊS PORTUGALA DICIONÁRIO VORTARO GLOSSÁRIO GLOSARO TERMINARO TRADUZIR

ACALASIA DA CÁRDIA OU ACALASIA ESOFÁGICA (Alteração neuromuscular hipertônica do mecanismo receptivo do esfíncter do esôfago inferior (cárdia). // Hipertona neŭromuskola ŝanĝo de la ricevanta mekanismo de la sfinktero de la malsupra ezofago (kardio).) = AKALASIO 

AFROFUTURISMO (Movimento estético, cultural e filosófico que combina ficção científica, realismo fantástico e tecnologia sob a ótica da ancestralidade africana e da diáspora negra. // Estetika, kultura kaj filozofia movado, kiu kombinas sciencan fikcion, fantazian realismon kaj teknologion el la vidpunkto de afrika deveneco kaj de la nigra diasporo.) = AFRIK-FUTURISMO; 

AFROFUTURISMO

ANEMOIA (Sensação de nostalgia por um tempo, lugar ou situação que uma pessoa nunca viveu diretamente. // Sento de nostalgio pri tempo, loko aŭ situacio, kiujn persono neniam rekte travivis.) = ANEMOJO

ANUPTAFOBIA (Ou anuptofobia: medo ou temor irracional e persistente de permanecer solteiro ou de ficar sem um parceiro amoroso pelo resto da vida. // Neracia kaj persista timo resti fraŭla aŭ sen ama partnero por la cetero de la vivo.) = FRAŬLECORESTA TIMEGO; SENEDZ(IN)ECO-TIMEGO

ARQUEOACÚSTICA (Subárea da arqueologia e da acústica que estuda o papel do som e da acústica no mundo antigo, analisando como as civilizações utilizavam e manipulavam o som em construções, cavernas ou paisagens, revelando que muitos monumentos foram projetados para potencializar a reverberação e criar atmosferas rituais. // Subfako de arkeologio kaj akustiko, kiu studas la rolon de sono kaj akustiko en la antikva mondo, analizante kiel civilizacioj uzis kaj manipulis sonon en konstruaĵoj, kavernoj aŭ pejzaĝoj, montrante ke multaj monumentoj estis projektitaj por plifortigi resonadon kaj krei ritajn etosojn.) = ARKEOAKUSTIKO

AULA DE REVISÃO (Momento dedicado a recordar, reorganizar e consolidar conteúdos que já foram estudados anteriormente. // Momento dediĉata al rememorado, reorganizado kaj firmigado de enhavoj jam antaŭe studitaj.) = KUNRIPETADA LECIONO; KUNRIPETADO; RELERNIGA LECIONO

BAIÃO DE DOIS (Prato típico da região Nordeste, à base de arroz e feijão. // Tipa plado el la brazila regiono Nordoriento, el la kombino de rizo kun fazeolo.) = RIZFAZEOLAĴO 

BASHAR (Suposta entidade ultraterrestre e multidimensional que se comunica através do sensitivo e médium estadunidense Daryl Anka. // Supozata ekstertera kaj plurdimensia estulo, kiu komunikiĝas pere de la usona sensivulo kaj mediumo Daryl Anka.) = BAŜARO

BEMATISTA (Especialista na Grécia Antiga e no Egito antigo que media distância por meio de passadas ritmadas. // Fakulo en la Antikva Grekujo kaj Antikva Egiptujo, kiu mezuradis distancojn per ritmaj paŝoj.) = PERPAŜA DISTANCOMEZURISTO

BET (Plataforma digital de apostas online, onde os usuários depositam dinheiro e dão palpites sobre resultados de eventos esportivos, jogos de cassino ou competições virtuais. // Reta vetosistemo, kie uzantoj deponas monon kaj vetas pri rezultoj de sportaĵoj, kazinaj ludoj aŭ virtualaj konkursoj.) = RETVETEJO

BIFUM (Ou bee hoon, sen mee ou vermicelli de arroz: macarrão oriental fininho feito exclusivamente de farinha de arroz e água. // Maldika orienta pasto farita ekskluzive el rizfaruno kaj akvo.) = RIZOMAKARONIO; BIFUMO

BUTOH (Forma de teatro de dança japonesa que abrange uma ampla variedade de atividades, técnicas e motivações para dança, performance ou movimento. // Formo de japana dancoteatro, kiu ampleksas vastan varion de agaĵoj, teknikoj kaj motivaĵoj por danco, sinprezentado aŭ movaro.) = BUTOO

CABINE DE PASSAGEIROS (Ou cabine de aeronave: seção de uma aeronave destinada ao transporte e acomodação dos passageiros durante o voo. // Sekcio de aviadilo destinita al la transporto kaj sidigo de pasaĝeroj dum la flugo.) = PASAĜEREJO

CANISTEL ((Pouteria campechiana) ou sapota amarela ou fruta-ovo: árvore perene nativa do México e de regiões da América Central como Guatemala, Belize, Honduras e El Salvador, e cultivada em vários países, inclusive o Brasil. // Ĉiamverda arbo origininta en Meksiko kaj regionoj de Centra Ameriko kiel Gvatemalo, Belizo, Honduro kaj Salvadoro, kaj kultivata en pluraj landoj, inkluzive de Brazilo.) = KANISTELO, OVOFRUKTUJO; (O fruto, que é de casca e polpa amarelas, possuindo textura densa e cremosa, semelhante à gema de ovo cozida — característica que inspira o apelido popular, e que, quando madura, apresenta sabor marcante e adocicado e é uma boa fonte de vitamina A e carboidratos. // La frukto, kiu havas flavan ŝelon kaj flavan pulpon, kun densa kaj krema teksturo simila al kuirita ovoflavo — eco, kiu inspiras la popularan kromnomon — kaj kiu, kiam matura, havas fortan kaj dolĉan guston kaj estas bona fonto de vitamino A kaj karbonhidratoj.) = KANISTELFRUKTO, OVOFRUKTO

CARNE DE SOL (Ou carne de vento, ou carne do sertão: carne bovina secada e conservada com sal, típica do nordeste brasileiro, não sendo exposta aos raios solares, apesar do nome. // Sekigita bova viando konservita per salo, tipa je la brazila nordoriento, ne submetita al sunradioj, malgraŭ la nomo.) = SALITA / SEKIGITA VIANDO

CATENÁRIA (Em matemática, curva assumida por uma corrente ou cabo flexível suspensa fixada apenas por suas extremidades e sujeita somente à força de seu próprio peso (gravidade), tendo um formato semelhante à letra U ou a um arco de parábola, sendo bastante comum, por exemplo, em cabos de transmissão elétrica suspensos entre postes. // En matematiko, kurbo formita de ĉeno aŭ fleksebla kablo pendigita kaj fiksita nur ĉe siaj ekstremaĵoj kaj submetita nur al la forto de sia propra pezo (gravito), havante formon similan al la litero U aŭ al parabola arko, tre ofta ekzemple ĉe elektraj transmisiaj kabloj pendigitaj inter fostoj.) = KATENARIO

CHAMADA (Chamada de pessoas de um grupo, pelos nomes, para confirmar as presenças. // Vokado de homoj de grupo laŭnome, por konfirmi la ĉeestojn.) = KONTROLVOKO

CHOCOTONE (Variação popular do panetone tradicional de Natal, feito com gotas de chocolate ou recheio de sabor chocolate no lugar das frutas secas. // Populara variaĵo de la tradicia kristnaska panetono, farita kun ĉokoladaj gutoj aŭ ĉokoladgusta plenigaĵo anstataŭ sekaj frukteroj.) = ĈOKOTONO

COMPARTIMENTO DE BAGAGEM DE MÃO (Compartimento acima dos assentos dos passageiros e serve para acomodar as malas a bordo. // Kupeo super la pasaĝeraj seĝoj, kiu servas por teni mansakojn, manvalizojn aŭ pakaĵojn.) = MANVALIZUJO; MANSAKUJO; PAKAĴUJO; PAKAĴOFAKO

CONSCRIÇÃO MILITAR (Recurso usado por vários países para recrutar soldados obrigatoriamente. // Rimedo uzata de diversaj landoj por devige varbi soldatojn.) = DEVIGA MILITSERVO; MILITSERVA DEVIGO; KONSKRIPCIO

CURAÇAU (Ou Curaçao: país insular constituinte do Reino dos Países Baixos, localizado nas Pequenas Antilhas no sul do mar do Caribe (mar das Caraíbas) e na região do Caribe Neerlandês (Caraíbas Neerlandesas), a aproximadamente 65 km ao norte da costa venezuelana. // Insula lando konsistiganta parton de la Regno de Nederlando, situanta en la Malgrandaj Antiloj sude de la Kariba Maro kaj en la regiono de la Nederlanda Karibio, proksimume 65 km norde for de la venezuela marbordo.) = KURACAO

DARBUKA (Ou tarabuka, tarabaki, darabuka, derbake, debuka, doumbek, dumbec, dumbeg, dumbelek, toumperleki, tumbak, ou zerbaghali: membranofone tradicional na música árabe, tendo parentesco com o djembe do oeste africano. // Tradicia membranofono el la araba muziko, parenca al la okcidentafrika ĝemboo.) = DARBUKO

DECESSO (Ou morte física, falecimento, óbito, passamento, perecimento. // Materia morto, forpaso, morto, transiro aŭ forpereo.) = FORPASO; MORTO; (Em mercado de trabalho, redução de um cargo ou diminuição de status. // En la labormerkato, malpligravigo de posteno aŭ malaltigo de ties statuso.) = MALALTIGO DE OFICO; RANG-MALALTIGO; MALPROMOCIO

DESABDUÇÃO (Em Ufologia, reversão ou retorno de uma ultra-abdução. // En ufologio, inversigo aŭ revenigo de ultraabdukcio.) = MALULTRABDUKCIO

ENGRAMA NEURAL (Traço físico, químico ou biológico deixado no cérebro por uma experiência, servindo como a unidade básica onde as memórias e aprendizados são armazenados, consistindo em uma rede de neurônios que sofreram alterações duradouras para guardar e permitir a recuperação de informações. // Fizika, kemia aŭ biologia spuro lasita en la cerbo post sperto, servanta kiel baza unuo, kie memoroj kaj lernitaĵoj estas konservataj, konsistanta el reto de neŭronoj kiuj spertis daŭrajn ŝanĝojn por konservi kaj ebligi la retrovon de informoj.) = NEŬRA / NEŬRONA ENGRAMO

ENREDISTA (Profissional ou criador responsável por conceber, estruturar e desenvolver o enredo temático e a narrativa conceitual apresentada por uma escola de samba na avenida. // Profesiulo aŭ kreinto respondeca pri konceptado, strukturado kaj disvolvado de la temo kaj de la koncepto prezentata de sambolernejo en la karnavalo.) = TEMVERKISTO

ESSASSANI (Suposta civilização extraterrestre e um planeta popularizado pelo médium estadunidense Darryl Anka, sendo o planeta de uma realidade paralela, localizado a cerca de 500 anos-luz da Terra, próximo à constelação de Orion, sendo o lar dos Sassani, uma suposta raça híbrida extraterrestre. // Supozata ekstertera civilizacio kaj planedo, diskonigita de la usona mediumo Darryl Anka, estanta planeda el paralela realo, situanta ĉirkaŭ 500 lumjarojn for de la Tero, proksime de la konstelacio Oriono, kaj hejmo de la Sasanoj, supozata hibrida ekstertera raso.) = ESASANO

ESTAR SEM CAMISA (Estar nu da cintura para cima. // Esti nuda de la talio supren.) = ESTI BRUSTONUDA

EXTRATERRESTRIOLOGIA (Subdisciplina da Conscienciologia focada no estudo técnico, multidimensional e parapsíquico das consciências extraterrestres e suas relações evolutivas no Cosmos. // Subdisciplino de Konscienciologio fokusigita al la teknika, plurdimensia kaj parapsika studado de eksterteraj konscioj kaj iliaj evoluaj rilatoj en la Kosmo.) = EKSTERTERANOLOGIO

FICAR EM FORMA (Almejar ou atingir o processo de transição ativa para melhorar o condicionamento físico, reduzir o percentual de gordura ou ganhar massa muscular. // Celi aŭ atingi aktivan transiran procezon por plibonigi pli viglan korpan staton, malpliigi la grasprocenton aŭ akiri muskolmason.) = FORTIKIĜI; PLIENERGIIĜI; PLIFORTIĜI; ATINGI VIGLECON / ENERGIECON

FOIE GRAS (Iguaria da culinária francesa, à base de fígado de ganso ou pato engordado. // Franca kuirarta delikataĵo el hepato de grasigita ansero aŭ anaso.) = GRASHEPATAĴO

FORÇA ELETROFRACA (Ou interação eletrofraca: na física de partículas, descrição unificada de duas das quatro interações fundamentais conhecidas da natureza: o eletromagnetismo e a interação fraca. // En partikla fiziko, unuigita priskribo de du el la kvar konataj fundamentaj interagecoj de la naturo: elektromagnetismo kaj la malforta interago.) = ELEKTROMALFORTA INTERAGO

FUNCIONAR EM SEGUNDO PLANO (Em engenharia de softwares, ocorrência em que um programa roda de forma invisível, sem estar aberto na tela do celular ou computador. // En programar-inĝenierio, okazo, en kiu programo funkcias nevideble, kaŝite, ne malfermite sur la ekrano de poŝtelefono aŭ komputilo.) = FUNKCII KAŜITE / NEVIDATE 

GIRO SUFI (Ou sema: forma de meditação fisicamente ativa que se originou entre certos grupos sufis, e que ainda é praticada pelos dervixes sufis da ordem Mevlevi e outras ordens como os Rifa’i-Marufi. // Formo de korpe aktiva meditado, kiu estiĝis inter certaj sufiismaj grupoj kaj ankoraŭ estas praktikata de la sufiismaj derviŝoj de la ordeno Mevlevi kaj de aliaj ordenoj kiel la Rifa’i-Marufi.) = SEMO

HAKA (Variedade de danças cerimoniais na cultura Māori. // Speco de ceremoniaj dancoj en la maoria kulturo.) = HAKO

HÍBRIDO (Filho do cruzamento de seres de espécies diferentes. // Ido de kruciĝo inter estaĵoj de malsamaj specioj.) = HIBRIDO

HIDROMEL DA POESIA (Bebida mítica da mitologia nórdica, que poderia dar o dom da inspiração, da poesia e da sabedoria àqueles que a bebessem, transformando-os em escaldos. // Mita trinkaĵo el la norda mitologio, kiu povus doni la fakulton de inspiriĝo, poezio kaj saĝo al tiuj, kiuj ĝin trinkus, transformante ilin en skaldajn poetojn.) = HIDROMIELO

HOMUS (Alimento típico da cultura árabe feito a partir de grão-de-bico cozido e espremido, taíne, azeite, sumo de limão, sal e alho. // Tipa manĝaĵo el la araba kuirarto, farita el kuirita kaj pistita kikero, tahino, olivoleo, citronosuko, salo kaj ajlo.) = KIKERKAĈO, HUMUSO

JARÊ (religião espiritualista de matriz africana, que existe exclusivamente na Chapada Diamantina, na Bahia. // Spiritualisma religio je afrika origino, kiu ekzistas sole nur sur la Diamanta Altebenejo, en la brazila ŝtato Bahio.) = ĴAREO

LEI DE ZIPF (Lei empírica formulada utilizando estatísticas matemáticas que se refere ao fato de que para muitos tipos de dados estudados nas ciências físicas e sociais, a distribuição de frequência de classificação é uma relação inversa. // Empiria leĝo formulita per matematikaj statistikoj, laŭ kiu por multaj specoj de datumoj studataj en fizikaj kaj sociaj sciencoj la klasifika frekvenca distribuo estas inversa rilato.) = DISTRIBUO / LEĜO DE ZIPFO

LUDOPATIA (Ou vício em jogos de azar: transtorno psicológico que leva a pessoa a jogar repetidamente em um cassino ou outro sistema de apostas, afetando negativamente a vida pessoal, familiar e profissional. // Psika malordo, kiu kondukas homon al ripeta ludado en kazino aŭ en alia vetosistemo, negative influante la personan, familian kaj profesian vivon.) = VETOPATIO; VETOMANIO

MANTER A FORMA (Preservar ou sustentar o nível de condicionamento físico, a composição corporal e a capacidade funcional que uma pessoa já alcançou. // Konservi aŭ subteni la nivelon de fizika taŭgeco, korpan konsiston kaj funkcian kapablon, kiujn persono jam atingis.) = KONSERVI / TENI LA FORMON / VIGLECON / ENERGIECON

MATERA (Comuna italiana da região da Basilicata, sendo considerada uma das cidades mais velhas do mundo, famosa por seu centro histórico, conhecido como Sassi di Matera, classificado como Patrimônio Mundial pela UNESCO. // Itala komunumo en la regiono Bazilikato, konsiderata unu el la plej malnovaj urboj en la mondo, fama pro sia historia centro konata kiel Sassi di Matera, klasifikita kiel Monda Heredaĵo de Unesko.) = MATERO

METANÁLISE (Técnica estatística que integra quantitativamente os resultados de múltiplos estudos independentes sobre um mesmo tema. // Statistika tekniko, kiu kvante integras la rezultojn de multoblaj sendependaj studoj pri la sama temo.) = MULTANALIZO; METANALIZO

MORNA (Gênero musical e de dança de Cabo Verde. // Muziko kaj danco el Kaboverdo.) = MORNO

ORBE (Nome popular dado para anomalias visuais inesperadas que aparecem em fotografias e vídeos. // Populara nomo donita al neatenditaj vidaj anomalioj, kiuj aperas en fotoj kaj filmetoj.) = ORBO

OTEA (Dança tradicional e música de acompanhamento do Taiti, caracterizada por um movimento rápido de balançar o quadril ao acompanhamento de percussão. // Tradicia danco kaj akompana muziko de Tahitio, karakterizataj per rapida koksa balancado laŭ perkutado.) = OTEO

PERSÉPOLIS (Uma das capitais do Império Aquemênida, encontrando-se na planície onde se situa a atual cidade iraniana de Marvdasht, perto da foz do rio Pulvar, cerca de 60 km a nordeste de Xiraz (província de Fars). // Unu el la ĉefurboj de la Aĥemenida Imperio, troviĝanta en la ebenaĵo kie situas la nuna irana urbo Marvdaŝto, proksime de la enfluo de la rivero Pulvaro, ĉirkaŭ 60 km nordoriente for de Ŝirazo (provinco Farso).) = PERSEPOLO

PESQUISÁVEL (Atributo de um documento eletrônico, banco de dados, plataforma digital ou arquivo de texto que apresenta condições técnicas adequadas para a realização de buscas indexadas de termos. // Eco de elektronika dokumento, datumbazo, cifereca platformo aŭ tekstodosiero, kiu prezentas taŭgajn teknikajn kondiĉojn por fari indeksitajn serĉojn de terminoj.) = SERĈEBLA; ESPLOREBLA; ANALIZEBLA

PLASMOIDE (Estrutura coerente de plasma e campos magnéticos propostos para explicar fenômenos naturais tais como raios globulares, bolhas magnéticas na magnetosfera e objetos em rabos de cometas, no vento solar, na atmosfera solar e na camada heliosférica difusa. // Kohera strukturo de plasmo kaj magnetaj kampoj, proponita por klarigi naturajn fenomenojn kiel globajn fulmojn, magnetajn vezikojn en la magnetosfero kaj objektojn en kometvostoj, en la suna vento, en la suna atmosfero kaj en la difuza heliosfera tavolo.) = PLASMOIDO

PLATAFORMA DE ESTACIONAMENTO (Ou placa, rampa ou pátio de aeroporto: área onde as aeronaves são estacionadas, descarregadas e carregadas, abastecidas ou encaminhadas. // Areo, kie aviadiloj estas parkitaj, malŝarĝataj kaj ŝarĝataj, replenigataj aŭ direktataj.) = AERODROMO; AVIADIL-PARKEJO

PONTO FACULTATIVO (Suspensão de expediente decretada pelo governo, aplicável apenas ao funcionalismo público. // Malokazigita labortago dekretita de registaro, aplikata nur al publikaj servistoj.) = NEOFICIALA FERIO; NEDEVIGA LABORTAGO

PÓS-HUMANO (Conceito originário dos campos da ficção científica, futurologia, arte contemporânea e filosofia, que significa uma pessoa ou entidade que existe em um estado para além do ser humano, e aborda questões de ética e justiça, comunicação linguística e transespécie, sistemas sociais e as aspirações intelectuais da interdisciplinaridade. // Koncepto devenanta el la scienca fikcio, futurologio, nuntempa arto kaj filozofio, kaj kiu signifas personon aŭ estaĵon ekzistantan en stato trans la homo, kaj traktas demandojn pri etiko kaj justeco, lingva kaj transspecia komunikado, sociaj sistemoj kaj la intelektaj aspiroj de interfakeco.) = TRANSHOMA; TRANSHOMO

PSIÔNICA (Princípio de engenharia (especialmente eletrônica) aplicado ao estudo (e emprego) de fenômenos paranormais ou psíquicos, como telepatia, teletransporte e psicocinesia. // Principo de inĝenierado (precipe elektroniko) aplikata al la studo (kaj uzo) de paranormalaj aŭ psikaj fenomenoj, kiel telepatio, teleportado kaj psikokinezo.) = PSIKONIKO

PSIÔNICO (Conceito ou indivíduo ligado à psiônica. // Koncepto aŭ individuo rilata al psikoniko.) = PSIKONIKA; PSIKONIKULO 

QUADRADO DE SATOR (Estrutura com forma de quadrado mágico composta por cinco palavras latinas: SATOR, AREPO, TENET, OPERA, ROTAS, que, consideradas em conjunto (da esquerda para a direita ou de cima para baixo), dão lugar a um palíndromo, sendo um dos enigmas mais antigos e misteriosos da história, com registros que datam de Pompeia, cidade destruída pelo vulcão Vesúvio em 79 d.C., encontrado em paredes, livros, telhas, ossos e até pão, tendo atravessado culturas e séculos, cujo significado original é desconhecido, apesar de sua popularidade. // Strukturo en formo de magia kvadrato konsistanta el kvin latinaj vortoj: SATOR, AREPO, TENET, OPERA, ROTAS, kiuj, konsiderataj kune (de maldekstre dekstren aŭ de supre malsupren), formas palindromon, estanta unu el la plej malnovaj kaj misteraj enigmoj de la historio, kun registraĵoj datitaj en Pompejo, urbo detruita de la vulkano Vezuvo en 79 p.K., trovita sur muroj, libroj, tegoloj, ostoj kaj eĉ pano, trapasinte kulturojn kaj jarcentojn, kaj kies origina signifo restas nekonata, malgraŭ ĝia populareco.) = KVADRATO DE SATORO

QUADRÍVIO (Em latim: quadrivium; de quatro vias: na Idade Média, conjunto de quatro matérias — aritmética, geometria, astronomia e música — ensinadas nas escolas helênicas na fase inicial do percurso educativo, cujo ápice eram as disciplinas teológicas. // En la latina: 'quadrivium'; el kvar vojoj: en la Mezepoko, aro de kvar studobjektoj — aritmetiko, geometrio, astronomio kaj muziko — instruitaj en helenaj lernejoj en la komenca fazo de la eduka vojo, kies pinto estis la teologiaj lernofakoj.) = KVADRIVIUMO

RÉGULO (Ou Regulus: estrela mais brilhante da constelação de Leão. // La plej hela stelo el la konstelacio Leono.) = REĜETO (STELO)

RENOVAÇÃO DE VOTOS DE CASAMENTO (Cerimônia simbólica, sem caráter religioso ou jurídico obrigatório, que celebra a continuidade do casamento e o amor consolidado do casal. // Simbola ceremonio, sen deviga religia aŭ jura karaktero, kiu festas la daŭrigon de la geedzeco kaj la firmiĝintan amon de la paro.) = (REGEEDZIGA) AM-REPROMESARO

RUBACÃO (Variação robusta do baião de dois, feita com arroz, feijão-verde (ou de corda), carne de sol picada, queijo de coalho e creme de leite. // Pli forta variaĵo el la brazilnordorienta plado rizfazeolaĵo, farita el rizo, verda fabo (aŭ fabo de ŝnuro), pikita salita viando, koaguliĝinta fromaĝo kaj lakto-kremo.) = RUBAKANO

SASSANI (Suposta raça extraterrestre fictícia canalizada pelo médium estadunidense Darryl Anka, desde 1983, sob o nome de “Bashar”, sendo descrita como uma civilização híbrida (humano-cinzenta) altamente evoluída, que vive no planeta Essassani, na constelação de Órion. // Supozata fikcia ekstertera raso kanaligata de la usona mediumo Darryl Anka ekde 1983, sub la nomo Baŝaro, priskribata kiel tre evoluinta hibrida civilizacio (homa-griza), kiu vivas sur la planedo Esasano, en la konstelacio Oriono.) = SASANO

SENSORIAMENTO (Ou sensoriamento remoto: conjunto de técnicas e tecnologias usadas para obter informações e mapear características de uma área ou objeto à distância, sem que haja contato físico. // Aro da teknikoj uzataj por akiri informojn kaj traanalizi trajtojn de areo aŭ objekto distanca, sen fizika kontakto.) = DISTANCA SONDADO

SÍNDROME DE ANGELMAN (Distúrbio genético e neurológico raro que afeta o desenvolvimento cerebral, causado pela alteração ou ausência do gene UBE3A no cromossomo 15 materno, caracterizando-se por atraso intelectual severo, ausência de fala, convulsões, problemas de equilíbrio e episódios frequentes de riso e excitação. // Malofta genetika kaj neŭrologia malsano, kiu influas la cerban evoluon, kaŭzita de ŝanĝo aŭ foresto de la geno UBE3A en la patrina kromosomo 15, karakterizata de severa intelekta malfruo, mankemo de parolo, konvulsioj, ekvilibroproblemoj kaj oftaj okazoj de rido kaj ekscitiĝo.) = (SINDROMO DE) ANGELMANO; (o portador) ANGELMANULO

SÍNDROME DE CAPGRAS (Ou Delírio de Capgras: raro transtorno no qual uma pessoa sofre de uma crença ilusória de que um conhecido, normalmente um cônjuge ou outro membro familiar próximo, foi substituído por um impostor idêntico. // Malofta psika malordo, per kiu persono suferas iluzian kredon, ke konato, kutime edzo, edzino aŭ alia proksima familiano, estis anstataŭigita per identa trompulo.) = SINDROMO DE KAPGRASO

SKATE PARK (Ambiente recreativo construído especialmente para a prática do Skate. // Luda medio speciale konstruita por la praktikado de sketado.) = (RUL)SKETEJO; RULGLITEJO

SOCOTRA (Ilha iemenita no Oceano Índico, incomum por abrigar um grande número de espécies endêmicas, sendo que um terço de sua vida vegetal não é encontrada em nenhum outro lugar da Terra, e sendo descrita como o lugar com aparência mais alienígena da Terra. // Jemena insulo en la Hinda Oceano, neordinara pro tio, ke ĝi enhavas grandan nombron da endemiaj specioj, tia ke triono de ĝia plantaro troviĝas nenie aliloke sur la Tero, estanta priskribata kiel la plej aliplanedeca loko sur la Tero.) = SOKOTRO, SUKUTRO

SOM VALVULADO (ou som de válvula: Timbre característico produzido por amplificadores que usam válvulas termiônicas (tubos de vácuo), conhecido por ser quente, rico em harmônicos e diferente do som neutro dos transistores. // Aparte propra sontembro produktata de amplifiloj uzantaj termjonajn (vakuajn) tubojn, konata pro ĝia varmeco, riĉa je harmonoj kaj malsama ol la neŭtrala sono de transistoroj.) = VALVOSONO 

SOROTERAPIA (Terapia intravenosa consistente na administração de fluidos ou medicamentos diretamente na corrente sanguínea. // Intravejna terapio konsistanta el la enigado de fluidoj aŭ medikamentoj rekte en la sangocirkulejon.) = INTRAVEJNA TERAPIO / KURACADO; SERUMOTERAPIO

SPUDCELL (Tipo de célula artificial capaz de metabolismo e reprodução assistida. // Tipo de artefarita ĉelo kapabla je metabolo kaj helpata reproduktado.) = (MINIMUMA) SINTEZA / ARTEFARITA ĈELO; SINĈELO

TELEONOMIA (Qualidade de aparente intencionalidade e de orientação para objetivos das estruturas e funções dos organismos vivos produzida por processos naturais como a seleção natural. // Kvalito de ŝajna intenceco kaj celorientiĝo de la strukturoj kaj funkcioj de vivaj organismoj, produktita de naturaj procezoj, kiel la natura selektado.) = TELEONOMIO 

TERRAFORMAÇÃO (Denominação dada ao processo, até agora hipotético, de modificação da atmosfera, da temperatura, da topografia e ecologia de um corpo celeste sólido (como um planeta ou um satélite natural) até deixá-lo em condições adequadas para suportar um ecossistema com seres vivos da Terra. // Nomo donita al la ĝis nun hipoteza procezo de modifo de la atmosfero, temperaturo, topografio kaj ekologio de solida ĉiela korpo (kiel planedo aŭ natura satelito), ĝis ĝi fariĝos taŭga por subteni ekosistemon kun vivantaj estaĵoj de la Tero.) = TEROADAPTIGO; TERECIGO

TETRÁPODE (Ou pé-de-galinha: tipo de bloco de concreto usado como quebra-mar para previnir a erosão causada pelo clima e pela deriva litorânea, sendo empregado principalmente para reforçar estruturas costeiras, como diques e quebra-mares. // Speco de betona bloko uzata kiel ondobarejo por malhelpi erozion kaŭzatan de martempesteca vetero kaj marborda drivo, uzata ĉefe por plifortigi marbordajn strukturojn, kiel digojn kaj ondobaraĵojn.) = ONDOBAREJO; ONDOBARAĴO; TETRAPODO

TOMBUCTU (Ou Timbuktu: cidade no centro do Mali, capital da região de mesmo nome. // Urbo en la centro de Malio, ĉefurbo de la samnoma regiono.) = TIMBUKTUO

TORRE DE CONTROLE (Parte do aeródromo responsável pelo controle de tráfego aéreo nas proximidades de um aeroporto. // Parto de la aerodromo respondeca pri la kontrolado de aertrafiko en la proksimejo de flughaveno.) = KONTROLTURO

TRÍVIO (Em latim: Trivium, de três vias: na Idade Média, conjunto de três matérias ensinadas nas universidades no início do percurso educativo: gramática, dialética e retórica. // En la latina: Trivium, el tri vojoj: en la Mezepoko, aro de tri studobjektoj instruataj en universitatoj en la komenco de la eduka itinero, nome: gramatiko, dialektiko kaj retoriko.) = TRIVIUMO

ULTRA-ABDUÇÃO (Abdução feita por ultraterrestres ou aliens, a partir da crosta terrestre. // Abdukcio (disde la terkrusto) farita de ultrateruloj aŭ aliplanedanoj.) = ULTRABDUKCIO

ULTRAMEDIUNIDADE (Mediunidade a serviço de manifestação de ultraterrestres ou aliens. // Mediumeco je la servo de manifestiĝo de ultrateruloj aŭ aliplanedanoj.) = ULTRAMEDIUMECO

VAGA DE ESTACIONAMENTO (Local designado para estacionamento de veículo. // Loko destinita al parkado de veturiloj.) = PARK(AD)EJO; PARKUMEJO

VALE DO AMANHECER (Doutrina espiritualista cristã, mística e sincrética brasileira, fundada por Neiva Chaves Zelaya, conhecida como Tia Neiva. // Brazila kristana, mistika kaj sinkretisma spiritualisma doktrino, fondita de Neiva Chaves Zelaya, konata kiel Onklino Neiva.) = VALO DE LA TAGIĜO; TAGIĜO-VALO

VERTICAL DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL (Ou Vertical AI: refere-se a sistemas de IA projetados, treinados e otimizados exclusivamente para atender a um setor, nicho ou indústria específica. // Ĝi rilatas al AI-sistemoj projektitaj, trejnitaj kaj optimumigitaj ekskluzive por servi specifan sektoron, fakon aŭ industrion.) = FAKA / SEKTORA ARTEFARITA INTELEKTO

VOTOS (No contexto matrimonial, promessas e votos de amor que os noivos fazem um ao outro durante a cerimônia de casamento. // En la geedza kunteksto, promesoj kaj amaj ĵuroj, kiujn la gefianĉoj faras unu al la dua dum la geedziĝa ceremonio.) = (DUMGEEDZIĜA) AM-PROMESARO

WUSHI (Ou dança do leão: uma das danças culturais mais icônicas da China. // Unu el la plej famaj kulturaj dancoj de Ĉinio.) = VUŜIO

XAMANISMO (Termo genericamente usado em referência a práticas etnomédicas, mágicas, religiosas (animista, primal), e filosóficas (metafísica), envolvendo cura, transe, transmutação e contato entre corpos e espíritos de outros xamãs, de seres míticos, de animais, dos Espíritos. // Termino ĝenerale uzata rilate al etnomedicinaj, magiaj, religiaj (animismaj, praaj) kaj filozofiaj (metafizikaj) praktikoj, implikantaj resanigon, trancon, transmutadon kaj kontakton inter korpoj kaj spiritoj de aliaj ŝamanoj, de mitaj estaĵoj, de bestoj kaj de la Spiritoj.) = ŜAMANISMO