EKZEMPLOJ DE FRAZOJ KUN ‘PARTOPRENI –ON’ KAJ ‘PARTOPRENI EN –O’

 

Kiuj partoprenis la inaŭguron de la nova filio en Madrido?
Ĝin partoprenis multaj profesiuloj el multaj landoj.

Kiam vi partoprenos la kurson pri Esperanto?
Mi partoprenos la kurson pri Esperanto en la venonta jaro.

Kiuj partoprenas la semajnfeston en nia urbo?
La semajnfeston en nia urbo partoprenas lokaj loĝantoj kaj ankaŭ vizitantoj.

Kial vi partoprenis en la debato pri lingvaj rajtoj?
Mi partoprenis en la debato pri lingvaj rajtoj, ĉar mi emas defendi la samrajtan internacian komunikadon.

Kiuj partoprenos en la prelego pri esperantologia historio?
La prelegon pri esperantologia historio partoprenos konataj esperantologoj kaj lingvistoj.

Ĉu vi partoprenis en la organizado de la kongreso?
Jes, mi partoprenis la organizadon de la kongreso kiel membro de la loka kongresa komitato.

Kiel vi partoprenis la lastan simpozion?
Mi partoprenis en la lasta simpozio virtuale.

Ĉu vi pretas partopreni en la estraro de la kompanio en Ugando?
Jes, mi jam estas tute preta partopreni en ĝi.

Kiom da homoj partoprenas la kurson pri Esperanto?
En la kurso pri Esperanto partoprenas ĉirkaŭ dudek kvin homoj.

Kiam ni partoprenos la ceremonion en la urba parko?
Ni partoprenos en la ceremonio la venontan dimanĉon.

Kiuj partoprenos en la internacia kongreso en Cearao?
En la internacia kongreso okazonta en Fortalezo partoprenos esperantistoj el diversaj landoj.

Por kio ili partoprenas en la projekto pri junaj esperantistoj?
Ili partoprenas la projekton pri junaj esperantistoj por disvastigi la Internacian Lingvon.

Kiuj partoprenos la diskuton pri la nova libro?
En la diskuto pri la nova libro partoprenos verkistoj, kritikistoj kaj legantoj.

Ĉu vi partoprenis la laborgrupon pri la organizado?
Ne, mi ne partoprenis en la laborgrupo pri la organizado.

Kie vi partoprenos la renkontiĝon kun la aŭtoro?
Ni partoprenos en la renkontiĝo kun la aŭtoro interne de la biblioteko de la urbo.

Kiom da personoj partoprenis en la lasta evento?
En la lasta evento partoprenis proksimume tridek personoj.

Kiam vi partoprenis la internacian festivalon?
Neniam mi partoprenis en la internacia festivalo.

Kiu partoprenis la renkontiĝon en la urbo?
El tiu ĉi grupo nur Andreo partoprenis en la renkontiĝo.

Kiuj partoprenas la kurson pri Esperanto?
La ĝemelaj gefratoj Honorato kaj Honorina partoprenas en la kurso.

Kiam vi partoprenos la simpozion?
Mi partoprenos la simpozion post du semajnoj.

Kial ili partoprenis la debaton?
Ili partoprenis en la debato, ĉar ili estas fakuloj pri ĝia ĉeftemo.

Kiuj el via urbo partoprenos la kongreson en Fortalezo?
Tereza kaj Asdrubalo partoprenos en tiu kongreso.

Kiom da homoj partoprenis la feston hieraŭ nokte?
Cent homoj partoprenis en la festo.

Kie vi partoprenis la lastan kunvenon de la estraro?
Mi partoprenis en la lasta kunveno en mia hejmo mem, per interreto.

Kiu partoprenis en la semajnfina ekskurso?
El mia klaso nur Gilberto partoprenis en la semajnfina ekskurso.

Kiuj partoprenas la teatraĵon kiel aktoroj?
Kanuto kaj Anatolo partoprenas la teatraĵon.

Kiam vi partoprenos la kurson pri fotografado?
Mi partoprenos en la kurso pri fotografado venontmonate, en la tria lernantaro.

Kial ili partoprenis la manifestacion?
Ili partoprenis en la manifestacio, ĉar ankaŭ ili batalas por ŝanĝoj en la institucio.

Kiu inter ili partoprenos la renkontiĝon en Parizo?
Sandra havos specialan partoprenon en la renkontiĝo.

Kiom da muzikistoj partoprenis la koncerton antaŭ la konĉerto?
Dek du muzikistoj partoprenis en la koncerto.

Kial vi ne partoprenis la antaŭan prelegaron?
Mi ne partoprenis en ĝi, ĉar mi estis vojaĝanta.

Kiuj en lia familio partoprenis la kurson pri dancado?
Neniuj el liaj familianoj partoprenis la kurson pri dancado.

Kiuj partoprenas la ekskurson al la montoj?
Genoveva kaj Hermengarda partoprenas en la ekskurso al la montoj.

Kial vi partoprenos la seminarion pri kvantuma komputado?
Mi partoprenos en ĝi, ĉar mi volas aktualigi miajn konojn pri kibernetiko.

Kial ili partoprenis la debatadon?
Ili partoprenis en la debatado, ĉar ili tre amas polemiki.

Kiu el via instruistaro partoprenos la konferencon en Varsovio?
Nur la instruisto Zenobio partoprenos en la konferenco.

Kiom da homoj partoprenis la ĵazkoncerton ĝis la fino?
Dudek du homoj partoprenis en la ĵazkoncerto ĝisfine.

Kiel vi veturos por partopreni la lastan negocokunsidon?
Mi veturos per helikoptero por partopreni en la lasta negocokunsido.

Ĉu vi ŝatas partopreni diskutrondojn ĉeeste, aŭ virtuale?
Mi ŝatas partopreni en ili ĉeeste.

Ĉu vi opinias, ke la novversiaj artefaritaj intelektuloj (aŭ aŭtonomaj robotoj) ŝatos partopreni demokratece en la diskutdebatoj pri teknologio kaj robotik-leĝaro?
Mi kredas, ke ili ŝatos partopreni ĉiajn diskutojn, sed ne demokratece.

 

PRI NECESI KAJ BEZONI

 

Multaj portugallingvaj esperantistoj konfuzas la verbojn NECESI kaj BEZONI, traktante ilin ambaŭ kiel transitivajn verbojn. Vere estas, ke NECESI estas netransitiva, kaj BEZONI estas transitiva.

 ======================

Amo estas necesa. Ni bezonas amon.

Ĉu estas necese kompreni la kulturon de aliaj homoj? Jes, necesas, aŭ estas necese, kompreni la kulturon de aliaj homoj. Necesas la kompreno de la kulturo de aliaj homoj. Oni bezonas kompreni la kulturon de aliaj homoj.

Ĉu necesas trinki sufiĉe da akvo por resti hidratita? Jes, estas necese trinki sufiĉe da akvo por resti hidratita. Oni bezonas fari tion.

Ĉu estas necese esprimi dankemon al tiuj, kiuj helpis nin? Jes, bezonatas esprimi (aŭ oni bezonas esprimi) dankemon al tiuj, kiuj helpis nin. Necesas (aŭ estas necese) al ni fari tion.

Ĉu estas necese protekti la medion kaj zorgi pri nia planedo? Jes, necesas protekti la medion kaj zorgi pri nia planedo. La protekto de la medio kaj la zorgo pri nia planedo estas tre necesaj. Ni bezonas protekti la medion kaj zorgi pri nia planedo.

Ĉu estas necese organizi la taskojn por plenumi la projekton? Jes, necesas (aŭ bezonatas, aŭ estas bezonate) organizi la taskojn por plenumi la projekton.

Ĉu estas necese lerni lingvojn por pli bone komunikiĝi kun multaj homoj? Ne, ne necesas lerni multajn lingvojn por pli bone komunikiĝi kun multaj homoj. Bezonatas lerni Esperanton.

Ĉu estas necese esti konsiderema kaj respekti la opiniojn de aliaj? Jes, necesas (aŭ estas bezonate) esti konsiderema kaj respekti la opiniojn de aliaj.

Ĉu estas necese havi aŭtonomecon kaj esti kapabla decidi pri sia propra vivo? Jes, tio necesas.

Ĉu estas necese prizorgi sian korpon per sana manĝaĵo kaj regula movado? Jes, necesas prizorgi sian korpon per sana manĝaĵo kaj regula movado.

Ĉu estas necesa respondeco preni zorgon pri siaj propraj agoj kaj decidoj? Jes, necesas (aŭ estas necesa) respondeco preni zorgon pri siaj propraj agoj kaj decidoj.

Ĉu estas necesa trankvileco en malfacilaj situacioj por klarigi la pensadon? Jes, necesas (aŭ estas necesa) trankvileco en malfacilaj situacioj por klarigi la pensadon.

Ĉu estas necese prepariĝi antaŭe por sukcesi en gravaj taskoj? Jes, necesas (aŭ estas bezonate) prepariĝi antaŭe por sukcesi en gravaj taskoj.

Ĉu estas necese akiri novajn sciojn kaj ĉiam pligrandiĝi kiel persono? Jes, estas bezonate akiri novajn sciojn kaj ĉiam pligrandiĝi kiel persono.

Ĉu estas necese helpi aliajn homojn en malfacilaĵoj kaj doni subtenon? Jes, necesas helpi aliajn homojn en malfacilaĵoj kaj doni subtenon. Tio estas vere necesa aŭ bezona. [Kvankam malmulte uzata en la Literaturo, estas ĝuste uzi la adjektivon ‘bezona’, kiel sinonimon de la adjektivo ‘necesa’.]

Ĉu estas necese apreci kaj ŝati la belajn malgrandajn momentojn de la vivo? Jes, necesas aprezi kaj ŝati la belajn malgrandajn momentojn de la vivo.

Ĉu estas necese esti pacema kaj rezisti la tenton de kolero kaj malpaco? Jes, necesas esti pacema kaj rezisti la tenton de kolero kaj malpaco.

Ĉu estas necese esti fleksebla kaj adaptiĝi al ŝanĝantaj cirkonstancoj? Vere tre necesas. Sendube, necesas esti fleksebla kaj adaptiĝi al ŝanĝantaj cirkonstancoj. Estas bezonate. Tio estas ja bezona.

Ĉu estas necese ŝajni fidinda kaj plenumi siajn promesojn al aliaj homoj? Jes, necesas ŝajni fidinda kaj plenumi siajn promesojn al aliaj homoj. Tio estas necesa. Tio estas bezona.

Ĉu estas necese havi celon por atingi la sukceson? Jes, necesas havi celon por atingi la sukceson.

Ĉu estas necese krei bonajn rilatojn kun amikoj kaj familianoj? Jes, necesas krei bonajn rilatojn kun amikoj kaj familianoj.

Ĉu estas necese aŭ bezonate provi novajn aferojn kaj elĉerpi novajn spertojn? Jes, necesas provi novajn aferojn kaj elĉerpi novajn spertojn. Estas bezonate.

Ĉu estas necese resti fidela al siaj valoroj kaj principoj en la vivo? Jes, necesas resti fidela al siaj valoroj kaj principoj en la vivo.

Ĉu estas necese havi pozitivan kaj dankeman animstaton? Jes, estas bezonate havi pozitivan kaj dankeman animstaton.

Ĉu estas necese zorgi pri sia menso kaj spiriteco per meditado kaj pripensado? Jes, necesas zorgi pri sia menso kaj spiriteco per meditado kaj pripensado.

Ĉu estas necese havi paciencon en la vivo? Jes, necesas havi paciencon en la vivo.

Resumo:

Ĉu oni bezonas havi paciencon? Jes, oni bezonas paciencon. Ĉu pacienco estas necesa? Jes, pacienco necesas (aŭ bezonatas). Pacienco estas bezona aŭ bezonata.

Amo estas necesa. Amo estas bezona. Ni bezonas amon, ĉar amo necesas.

DOZE EXPRESSÕES RAÍZES RELACIONADAS AO SÃO JOÃO DO NORDESTE, EM ESPERANTO

 

ARRASTA-PÉ: PIED-FROTIGA DANCADO / FOHOO

BANDEIROLAS:  BANDEROLOJ

CAIPIRA (PESSOA): KAMPARANO; SIMPLULO, NAIVULO, MALKLERULO; (VESTIDO À CAIPIRA) LAŬKAMPARA VESTITO

CANJICA DE MILHO: MALDENSA MAIZ-KAĈO; MAIZ-BULJONO; KANĴIKO

FESTA JUNINA: SANKTA-JOHANA FESTO

FOGOS DE ARTIFÍCIO: (ARTEFARITAJ) FAJRAĴOJ; ARTFAJRAĴOJ

FOGUEIRA: BRUL-ŜTIPARO, ŜTIPO-FAJRO

FORRÓ PÉ DE SERRA: TRADICIA FOHOO

LICOR: LIKVORO

QUADRILHA: (BRAZILA) KVADRILO

SANFONA: AKORDIONO

ZABUMBA: TAMBUREGO

DICA PARA DICIONARISTAS E NEÓLOGOS ESPERANTISTAS // KONSILETO AL ESPERANTISTAJ VORTARISTOJ KAJ NEOLOGOJ

 

 

Diante de uma palavra para mim totalmente nova na internet, engenhei o seguinte prompt para o ChatGPT:   “É definido que ‘ecossexual’ é a pessoa com atração sexual pela terra, pelo meio ambiente, pela natureza. Tal pessoa considera a terra não como uma mãe, mas como uma amante, sendo essa atração manifestada com ações de contemplação, zelo e proteção.   De acordo com os princípios da lexicologia, terminologia, etimologia e epistemonímia, que terminação pode ser introduzida alternativamente e de forma mais precisa para definir tal pessoa, forçando uma relação vocabular entre o nome e a essência do nomeado?   Se não houver na internet essa alternativa, pode sugerir uma terminação com base em afixos gregos e latinos ou em lexical blendings, de modo que o resultado, por si só, defina precisamente de que se trata o nomeado.”   Imediatamente após o input do comando, a IA apresentou como proposta a palavra ‘SEXECOLOGISTA’, que já existe na internet e que eu igualmente não conhecia. Gostei do adjutório. ☺   Bem, não é uma palavra precisa para definir o concernente conceito, mas, por sua vez, essa própria definição conceitual não espelha a verdadeira realidade da referida relação. Enfim... Podem ser mais precisas as definições de "naturam(eg)anto" e "mediam(eg)anto.   Como os novos nomes não chegam em Esperanto na mesma rapidez com que chegam nas línguas nacionais mais influentes, os dicionaristas esperantistas, quer queira, quer não, muitas vezes fazem também o papel de neólogos, aprioristicamente, ainda que certos nomes por ele propostos vão sendo substituídos por outros de maior agrado da comunidade esperantista, a posteriori, impondo mudanças nos dicionários, agora quase todos virtuais. Faz parte da democracia linguística do Esperanto.   Então, essa parceria com a inteligência artificial na criação ou recriação de termos pode ser útil para contrariar determinados termos inadequados ou imprecisos com que se batizam, muitas vezes precipitadamente, ideologicamente ou linguística-politicamente, coisas novas no mundo das palavras em línguas nacionais. Nesse caso, a língua multi-inteligentemente artificial Esperanto, com sua vocação natural de fazer nomeações lexicologicamente mais precisas das coisas, pode valer-se de tal recurso de pesquisa e pode funcionar como uma espécie de consultório lexical para retificação ou para engenharia geracional das novas terminações, logo na raiz, embora não necessariamente se marginalizando das tendências no campo da epistemonímia globalizada em (rápido) curso, considerando a  15ª regra da eternamente vigente Gramática Fundamental.

Pri vorto por mi tute nova en Interreto, mi konstruis la jenan komandon al la babilroboto ChatGPT:   “Estas difinate, ke (la portugallingva) ‘ecossexual’ estas la homo, kiu havas seksan altiriĝecon al la tero, al la medio, al la naturo. Tia homo konsideras la teron, ne kiel patrinon, sed kiel amatinon, kaj tiu altiriĝeco estas manifestata per agoj de kontemplado, zorgado kaj protektado.   Laŭ la principoj de la leksikologio, la terminologio, la etimologio kaj la epistemonimio, kiu termino povas esti enkondukita alternative kaj pli precizige, por difini tian homon, trudante iun terminan rilaton inter la nomo kaj la esenco de la nomito?   Se ne estas en Interreto tia alternativo, vi povas proponi terminon surbaze de grekaj aŭ latinaj afiksoj, kiel ankaŭ de radik-kunfandaĵoj, tiel ke la proponaĵo, per si mem, difinu precize, pri kio temas la nomito.”   Tuj post la enigo de la komandaĵo, la AI prezentis kiel proponon la portugallingvan vorton ‘SEXECOLOGISTA’, kiu jam ekzistas en Interreto, sed kiun mi same ne konis. Mi ŝatis la helpon. ☺ Nu, ĝi ne estas la preciza vorto por difini la koncernan koncepton, sed tamen, siavice, tiu koncepta difino mem ne spegulas la veran realecon de la menciita rilato. Tiel ajn... Eble estas pli preciza la difino "naturam(eg)anto" kaj "mediam(eg)anto".   Ĉar la nomoj ne alvenas en Esperanton kun la sama rapideco kun kiu ili alvenas en la pli influajn naciajn lingvojn, la esperantistaj vortaristoj, vole-ne-vole, multajn fojojn rolas kiel neologoj, apriore, eĉ se kelkaj nomoj de ili proponitaj estas anstataŭigataj per aliaj pli ŝatataj de la esperantista komunumo, aposteriore, trudante ŝanĝojn en la vortaroj, nun preskaŭ ĉiuj virtualaj. Tio faras parton de la lingva demokrateco de Esperanto.   Do, tiu partnereco kun la artefarita intelekto povas esti utila por kontraŭi iujn neadekvatajn aŭ neprecizajn terminojn, per kiuj oni nomas, multfoje tro rapide, ideologie aŭ lingve politike, novajn aferojn en la mondo de la vortoj en naciaj lingvoj. En tiu kazo, la multintelekte artefarita lingvo Esperanto, kun sia natura dispozicio fari nomojn leksikologie pli precizajn por la aferoj, povas uzadi tian rimedon de esploro kaj povas roli kiel speco de leksika konsultejo por korektado aŭ por genera inĝenierio de novaj terminoj, tuj dekomence, kvankam ne nepre metante sin flanken de la tendencoj en la kampo de la (rapide) kuranta tutmondigita epistemonimio, konsiderante la  15-an regulon de la eterne valida Fundamenta Gramatiko.

 

 

 

 

 

 

 

PALAVRAS DO DIA // VORTOJ DE LA TAGO

FESTA DO PIJAMA (OU NOITE DO PIJAMA, OU FESTA NA CABANA: FESTA DE MENINAS QUE SÃO CONVIDADAS A PASSAR A NOITE NA CASA DE UMA DELAS (A ANFITRIÃ), ONDE SE DIVERTEM E DORMEM EM ACOMODAÇÕES, QUE PODEM SER COLCHONETES SIMPLES, CABANINHAS INDIVIDUAIS OU DUPLAS OU TENDAS GIGANTES) = PIĴAMFESTO; DORMFESTO

LÁ ELE! = (EXPRESSÃO PEJORATIVA DE DUPLO SENTIDO PARA DESTACAR QUE O QUE SE DISSE SOBRE UM TERCEIRO TEM A VER SOMENTE COM ESSE TERCEIRO, NÃO COM QUEM O MENCIONOU) = TIO PRI LI!

DISSONÂNCIA COGNITIVA (INCOERÊNCIA ENTRE AS ATITUDES OU COMPORTAMENTOS QUE ACREDITA SEREM CERTOS E O QUE REALMENTE É PRATICADO) = KOGNA DISONANCO

TRIQUÍNI (OU TRIKINI: TRAJE DE BANHO RESULTANTE DA JUNÇÃO DE PARTES DO BIQUÍNI POR UM ELEMENTO ESTREITO, GERALMENTE LOCALIZADO NA ÁREA FRONTAL) = TRIPECA / TRIPARTA BIKINO; TRIKINO

CHÁ REVELAÇÃO (EVENTO SÓCIO-FAMILIAR DE REVELAÇÃO DO SEXO DE UM NASCITURO) = SEKSRIVELA FESTO

FAZER UM PIX (FAZER UM PAGAMENTO VIA PIX) = (TRANS)PAGI / (TRANS)DEPONI PIKSE; PIKSE ĜIRI; PIKSUMI

MOLA PROPULSORA = PROPULSA RISORTO

FUSIONAR (FAZER A FUSÃO DE; FUNDIR) = KUNFANDI; (TORNAR INDISTINTO; CONFUNDIR, MISTURAR, AMALGAMAR) = NEDISTINGIGI; INTERKONFUZI; (KUN)MIKSI; AMALGAMIGI

NEERLANDÊS (MESMO QUE HOLANDÊS; AQUELE QUE INTEGRA O POVO E GRUPO ÉTNICO QUE HABITA OS PAÍSES BAIXOS) = NEDERLANDANO; (LÍNGUA) NEDERLANDA

CRONOFARMACOLOGIA (CIÊNCIA QUE ESTUDA O HORÁRIO MAIS ADEQUADO PARA ADMINISTRAÇÃO DOS MEDICAMENTOS, CONFORME O RITMO BIOLÓGICO DOS INDIVÍDUOS E A MANIFESTAÇÃO ESPECÍFICA DA PATOLOGIA, A FIM DE POTENCIALIZAR A EFICIÊNCIA TERAPÊUTICA E MINIMIZAR A TOXICIDADE E OS EFEITOS COLATERAIS DA MEDICAÇÃO) = KRONOFARMAKOLOGIO

GESTUANTE (QUE SE EXPRESSA POR MEIO DE LÍNGUA GESTUAL, DE SINAIS) = GESTKOMUNIKA; GESTESPRIMA; (AQUELE QUE SE EXPRESSA POR MEIO DE LÍNGUA GESTUAL, DE SINAIS) GESTKOMUNIKANTO; GESTESPRIMANTO

GLOSSOFOBIA (MEDO PATOLÓGICO DE FALAR EM PÚBLICO) = PAROLAD-FOBIO; PODIOFOBIO

MAIÔ (PEÇA ÚNICA DE ROUPA DE BANHO OU NATAÇÃO USADA GERALMENTE POR MULHERES) = BANKOSTUMO

CROPPED (BLUSA FEMININA CORTADA GERALMENTE ACIMA DO NÍVEL DO UMBIGO) = MALLONGA BLUZO; BLUZETO; MINIBLUZO

MIXOLOGISTA (OU MIXÓLOGO: PESSOA ESPECIALIZADA EM COQUETÉIS, COM CONHECIMENTO TÉCNICO PARA MISTURAR BEBIDAS E INGREDIENTES, OBTENDO DETERMINADOS SABORES E TEXTURAS) = KOKTELISTO

 

EL LA RAPIDA VORTARO PORTUGALA-ESPERANTO - AKTUALIGO EL MAJO 2023

   REFERÊNCIAS: ESPERANTO PORTUGUÊS PORTUGALA DICIONÁRIO VORTARO GLOSSÁRIO GLOSARO TERMINARO TRADUZIR TRADUÇÃO

A TODO CUSTO (SEJA COMO FOR, DE QUALQUER JEITO) = ĈIEL AJN; JE ĈIA KOSTO / MANIERO

ABESTADO (BOBO, TOLO) = STULTULO; NAIVULO

ADENINA (NA BIOQUÍMICA, UMA DAS QUATRO BASES NITROGENADAS PRINCIPAIS ENCONTRADAS NO DNA E RNA, JUNTAMENTE COM GUANINA, CITOSINA E TIMINA (URACIL NO RNA)) = ADENINO

AGIR COM TRANSPARÊNCIA = AGI KLARECE / SINCERE / NEKAŜE / HONESTE / ĈIES ATESTEBLE

AINU (A LÍNGUA DOS AINUS) = LA AJNUA / AINA (IDIOMO); (QUE OU AQUELE LIGADO AO POVO OU À CULTURA DOS AINUS) AJNUO, AINO

AINUS (OU AINOS: GRUPO ÉTNICO INDÍGENA DO JAPÃO (HOKKAIDO E HISTORICAMENTE TOHOKU) E DA RÚSSIA (ILHAS CURILAS, SACALINA E KAMCHATKA)) = AJNUOJ, AINOJ

AMA DE LEITE (MULHER QUE AMAMENTA CRIANÇA ALHEIA, QUANDO A MÃE NATURAL ESTÁ IMPOSSIBILITADA DE FAZÊ-LO, TENDO SIDO, NO TEMPO DA ESCRAVIDÃO, UM ENCARGO GERALMENTE DADO ÀS ESCRAVIZADAS QUE JÁ TINHAM FILHOS) = MAMNUTRISTINO

ANEL DE GIGES (ARTEFATO MÍTICO E MÁGICO MENCIONADO POR PLATÃO NO SEGUNDO LIVRO DE A REPÚBLICA) = RINGO DE GIGESO

AO LÉU = SENCELE; VAGADE; VAGECE; TIEN KAJ REEN

AURIGNACIANO (PERÍODO DE ARTE E DE CULTURA MATERIAL DO PALEOLÍTICO SUPERIOR (38000 A 26000 ANOS A.C.) QUE SE ENCONTRA NA EUROPA (COINCIDENTE COM O SURGIMENTO DOS HOMENS DE CRO-MAGNON) E NO SUDOESTE DA ÁSIA) = (PERIODO) AŬRIGNACIO

BASE NITROGENADA (NA BIOQUÍMICA, COMPOSTO HETEROCÍCLICO CONTENDO UM HETEROÁTOMO DE NITROGÊNIO) = NITROGEN-BAZO

BOM SOB PRESSÃO = EFIKA SUB PREMO; FORTE REZISTEMA; (NE FACILE ŜANĜIĜEMA) / (NE ŜANCELEBLA) SUB PREMO

BRINICLE (OU BRINÍCULO: GELO DE SALMOURA, TAMBÉM CONHECIDO COMO ESTALACTITE DE GELO, SENDO UM TUBO OCO DE GELO QUE CRESCE PARA BAIXO E QUE ENVOLVE UMA PLUMA DE SALMOURA DESCENDENTE QUE É FORMADA SOB O GELO MARINHO EM DESENVOLVIMENTO) = GLACIA STALAKTITO

CAIXA PRETA (EM INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL, PARTE DO SISTEMA, ROBÔ OU DISPOSITIVO ONDE HABILIDADES DA IA DEMONSTRAM TER SIDO ADQUIRIDAS DE MODO DESCONHECIDO, INCLUSIVE DOS PRÓPRIOS PROGRAMADORES) = KAŜITA / SEKRETA / NEKONATA ARTEFARITA INTELEKTUJO; NEKONATA / SEKRETA / KAŜITA APARATERO / KONTROLILO / REGILO

CAMBAGEM (INCLINAÇÃO DA RODA DE UM VEÍCULO EM RELAÇÃO AO PLANO VERTICAL) = PNEŬMATIKA ANGULKURBECO

CAMBER = ANGULKURBECO

CARRO-CHEFE (ELEMENTO MAIS IMPORTANTE DE UM GRUPO DE COISAS REUNIDAS PARA UM MESMO FIM; DESTAQUE; CAVALO DE BATALHA) = ĈEFELEMENTO; ĈEFA PARTO; ĈEFAĴO

CHAT DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL (OU CHATBOT: SISTEMA DE CONVERSAÇÃO ONLINE QUE UTILIZA TÉCNICAS AVANÇADAS DE PROCESSAMENTO DE LINGUAGEM NATURAL E APRENDIZADO DE MÁQUINA, FORNECENDO RESPOSTAS PERSONALIZADAS E RELEVANTES AOS USUÁRIOS, SIMULANDO UMA CONVERSA HUMANA) = BABILPROGRAMO; BABILROBOTO; RESPONDROBOTO; RESPONDPROGRAMO

CIGARRO ELETRÔNICO (OU VAPE, E-CIGARRO, E-CIG: DISPOSITIVO ELETRÔNICO PARA FUMAR QUE SIMULA O TABAGISMO, SENDO UM APARELHO MECÂNICO-ELETRÔNICO ALIMENTADO POR BATERIA, BASEADO NA VAPORIZAÇÃO DO E-SUCO/E-LÍQUIDO (NORMALMENTE COM NICOTINA), CUJO VAPOR É INALADO PELO USUÁRIO) = ELEKTRONIKA CIGAREDO; E-CIGAREDO

CITOSINA (NA BIOQUÍMICA, UMA DAS QUATRO BASES NITROGENADAS PRINCIPAIS ENCONTRADAS NO DNA E RNA, JUNTAMENTE COM ADENINA, GUANINA E TIMINA (URACIL NO RNA)) = CITOZINO

COGNIFICAÇÃO (OU COGNITIVIZAÇÃO, OU COGNITIVIZAÇÃO DE PROCESSOS: PROCESSO DE INCORPORAR ELEMENTOS COGNITIVOS OU DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL EM ATIVIDADES HUMANAS OU EM SISTEMAS TECNOLÓGICOS) = (ARTEFARITA) INTELEKTIGO

COMBO (KIT DE LANCHES REUNIDOS EM UM SÓ PEDIDO) = LUNĈAĴARO; LUNĈ-KOMPLETO

COMPUTRONIUM (MATERIAL HIPOTETIZADO POR NORMAN MARGOLUS E TOMMASO TOFFOLI DO MIT EM 1991 PARA SER USADO COMO "MATÉRIA PROGRAMÁVEL", UM SUBSTRATO PARA MODELAGEM COMPUTACIONAL DE PRATICAMENTE QUALQUER OBJETO REAL) = KOMPUTRONIO

CONEXIONISMO (CONJUNTO DE TÉCNICAS DE DIFERENTES CAMPOS, COMO INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL, PSICOLOGIA COGNITIVA, CIÊNCIAS COGNITIVAS, NEUROCIÊNCIA E FILOSOFIA DA MENTE, QUE MODELAM FENÔMENOS MENTAIS E DE COMPORTAMENTO) = KONEKSISMO; KONEKSADO

CONSCIÊNCIA ARTIFICIAL (AC, OU CONSCIÊNCIA DE MÁQUINA, OU CONSCIÊNCIA SINTÉTICA: CAMPO RELACIONADO À INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL E ROBÓTICA COGNITIVA, EM QUE A MÁQUINA CONSEGUE, AINDA HIPOTETICAMENTE, ASSIMILAR A MESMA CONSCIÊNCIA SUBJETIVA HUMANA) = ARTEFARITA KONSCIO

CONVOLUCIONAL (RELATIVO A CONVOLUÇAO; REFERENTE A UM CÓDIGO CORRETOR DE ERRO EM QUE DETERMINADO GRUPO DE SÍMBOLOS (COM ERROS COMUNS) É TRANSFORMADO EM OUTRO GRUPO DE SÍMBOLOS (CORRETOS)) = TRANSKOREKTA; KUNVOLVA

CRUSH (PESSOA QUE DESPERTA ATRAÇÃO ROMÂNTICA OU SEXUAL EM OUTRA) = KOKETULO; AMINDUMATO

DESAMASSAR = MALKNEDI; MALĈIFI

DESTRANSIÇÃO DE GÊNERO (OU RETRANSIÇÃO: INTERRUPÇÃO OU REVERSÃO DE UMA IDENTIFICAÇÃO TRANSGÊNERO OU DA TRANSIÇÃO DE GÊNERO, SEJA POR MEIOS SOCIAIS, LEGAIS OU MÉDICOS) = MALALIGENRIĜO

DREADLOCK (OU LOCK-DREAD, OU SIMPLESMENTE DREAD: PENTEADO NA FORMA DE MECHAS EMARANHADAS, OU UMA FORMA DE SE MANTER OS CABELOS, QUE SE TORNOU FAMOSA COM O MOVIMENTO RASTAFÁRI) = FELTHAROJ; RASTABUKLOJ

EMENDAR O FERIADO = TRANSALTIGI / KROMETENDIGI LA FERION; PLUSFERIIGI

ENCONTRAR-SE COM ALGUÉM A CAMINHO = (TROVIĜI KUN IU) / RENKONTIĜI KUN IU / RENKONTI IUN SURVOJE / SUR LA VOJO

ENGENHAR (TRAÇAR, IDEAR, INVENTAR) = ELPENSI; ELLABORI, INVENTI); (FABRICAR, CONSTRUIR ARTIFICIALMENTE) (EL)FARI; FABRIKI; (ARTEFARITE) KONSTRUI

EPISTEMONÍMIA (ESTUDO DA ETIMOLOGIA DOS NOMES ATRIBUÍDOS ÀS CIÊNCIAS OU ÀS TÉCNICAS CIENTIFICAS) = EPISTEMONIMIO

ESPAÇO AÉREO (PORÇÃO DA ATMOSFERA QUE SE SOBREPÕE AO TERRITÓRIO DE UM PAÍS, INCLUINDO O TERRITÓRIO MARÍTIMO, INDO DO NÍVEL DO SOLO, OU DO MAR, ATÉ 100 QUILÔMETROS DE ALTITUDE, ONDE O PAÍS DETÉM O CONTROLE SOBRE A MOVIMENTAÇÃO DE AERONAVES) = AERSPACO; AERA SPACO

ESTAR À ESPREITA = GVATI; SPIONI

EXPRESSÃO DE GÊNERO (FORMA COMO ALGUÉM SE EXPRESSA, VESTE OU APRESENTA ATRAVÉS DO TIPICAMENTE MASCULINO OU FEMININO) = SEKSA / GENRA SINPREZENTO

FERIADO PROLONGADO = PLILONGIGITA / KROMIGA FERIO; PLUSFERIO; PLUSLIBERTEMPO

FISICISTA (ADJETIVO RELATIVO AO FISICISMO, AO SISTEMA QUE BUSCA RESOLVER OS PROBLEMAS E/OU FENÔMENOS POR MEIO DAS LEIS DA FÍSICA) = FIZIKISMA; FIZIKISTA; FIZIKEMA; (SUBSTANTIVO MASCULINO E FEMININO: QUEM SE DEDICA A EXPLICAR FENÔMENOS ATRAVÉS DAS LEIS DA FÍSICA) FIZIKISTO; FIZIKEMULO; FIZIKPENSULO; FIZIKREZONULO

FLEXOGRAFIA (PROCESSO DE IMPRESSÃO GRÁFICA EM QUE A FÔRMA, UM CLICHÊ DE BORRACHA OU FOTOPOLÍMERO, É RELEVOGRÁFICA) = FLEKSOGRAFIO

GESTOR DE TRÁFEGO (EM COMÉRCIO ELETRÔNICO, PROFISSIONAL QUE GERENCIA OS ANÚNCIOS DE UMA EMPRESA NA INTERNET) = RET-REKLAMISTO; REKLAM-TRAFIKISTO

GIMNOSOFISTA (OU GINOSOFITA: MEMBRO DE UMA SEITA FILOSÓFICA ENCONTRADA POR ALEXANDRE MAGNO NA ÍNDIA, CUJOS MEMBROS SE DEDICAVAM AO ASCETISMO E ANDAVAM NUS) = GIMNOSOFISTO

GLÚONS (PARTÍCULAS FUNDAMENTAIS QUE AGEM COMO PARTÍCULAS DE TROCA (OU BÓSONS DE CALIBRE) PARA A FORÇA FORTE ENTRE QUARKS, ANÁLOGA À TROCA DE FÓTONS NA FORÇA ELETROMAGNÉTICA ENTRE DUAS PARTÍCULAS CARREGADAS) = KVARK-INTERLIGILOJ; GLUONOJ

GUANINA (NA BIOQUÍMICA, UMA DAS QUATRO BASES NITROGENADAS PRINCIPAIS ENCONTRADAS NO DNA E RNA, JUNTAMENTE COM ADENINA, CITOSINA E TIMINA (URACIL NO RNA)) = GUANINO

IA-FOBIA (MEDO DA INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL) = AI-FOBIO

IDENTIDADE DE GÊNERO (GÊNERO COM QUE ALGUÉM SE IDENTIFICA OU É IDENTIFICADA SOCIALMENTE) = IDENTECO DE GENRO

INFORMAÇÃO MASTIGADA (INFORMAÇÃO SIMPLIFICADA, RESUMIDA OU APRESENTADA DE UMA MANEIRA FÁCIL DE ENTENDER) = SIMPLIGITA / KLARA / REKTA / NEKOMPLIKA / TUTKOMPRENIGA / FACILIGITA INFORMO / SCIIGO

INTELIGENCIA ARTIFICIAL ESTREITA (MECANISMO DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL EXTREMAMENTE ESPECIALIZADO) = STRIKTA ARTEFARITA INTELEKTO

INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL GENERATIVA (OU IA GENERATIVA: TIPO DE SISTEMA DE IA CAPAZ DE GERAR TEXTO, IMAGENS OU OUTRAS MEDIAS EM RESPOSTA A SOLICITAÇÕES EM LINGUAGEM COMUM) = GENERA ARTEFARITA INTELEKTO

INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL GERAL (AGI: (SIGLA EM INGLÊS PARA “ARTIFICIAL GENERAL INTELLIGENCE”: RAMO DA INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL (I.A.) QUE REÚNE TODOS OS PONTOS DE CONTATO EM UMA PLATAFORMA COM PROPÓSITO DE FUNCIONAR COM INTELIGÊNCIA DE NÍVEL HUMANO EM UMA AMPLA VARIEDADE DE TAREFAS COMO SE FOSSE UM SER HUMANO) = KVAZAŬHOMA / PLENHOMECA / MALSTRIKTA / LARĜA / ĜENERALA ARTEFARITA INTELEKTO

INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL SIMBÓLICA (NOME COLETIVO PARA TODOS OS MÉTODOS DE PESQUISA DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL BASEADOS EM REPRESENTAÇÕES "SIMBÓLICAS" DE ALTO NÍVEL DE PROBLEMAS, LÓGICA MATEMÁTICA E PESQUISA) = SIMBOLA ARTEFARITA INTELEKTO

ISENTO DE = LIBERA DE; NESUBMETIĜEMA AL; (TUTE) SEN -A

JANELA DE CORRER = ŜOVA FENESTRO; ŜOVFENESTRO

JUSTIFICAR A EXISTÊNCIA DE = DONI PRAVON DE EKZISTO AL; PRAVIGI LA EKZISTON DE 

LACROU (ARRASOU)! = SUKCES(EG)E! BONEGE!

MACRAMÊ (TÉCNICA DE TECELAGEM MANUAL COM USO DE NÓS, ORIGINALMENTE USADA PARA CRIAR FRANJAS E BARRADOS EM LENÇOIS, CORTINAS E TOALHAS) = MAKRAMO

MAGDALENIANO (UM DOS PERÍODOS DE CULTURA MAIS TARDIOS DO PALEOLÍTICO SUPERIOR NA EUROPA OCIDENTAL, ENTRE C. 15000 A.C. E 9000 A.C,  CARACTERIZADO PELO APOGEU DA INDÚSTRIA DO OSSO E DA ARTE MURAL) = MAGDALENIO

MANZUÁ (ENGRADADO DE VARAS EMPREGADO NA PESCA; ESPÉCIE DE COVO, ONDE O PEIXE ENTRA POR UMA ABERTURA E NÃO ENCONTRA A SAÍDA) = FIŜKAPTILO

MARTELINHO DE OURO (TÉCNICA MUITO PRECISA E DELICADA DE DESAMASSO DE CHAPARIA USANDO-SE TOQUES SUAVES DE UM MARTELINHO) = MILD-MALĈIFA MARTELETO

MÉTODO DE ERROS E ACERTOS = METODO DE ERAROJ KAJ MALERAROJ / TRAFOJ

MILONGA (GÊNERO MUSICAL FOLCLÓRICO RIOPLATENSE, TÍPICO DE ARGENTINA E URUGUAI) = MILONGO

MILONGUEIRO (QUE LIDA COM A MILONGA) = MILONGISTO

MINERAÇÃO DE DADOS (PROCESSO DE EXPLORAR DADOS À PROCURA DE PADRÕES CONSISTENTES, COMO REGRAS DE ASSOCIAÇÃO OU SEQUÊNCIAS TEMPORAIS, PARA DETECTAR RELACIONAMENTOS SISTEMÁTICOS ENTRE VARIÁVEIS, DETECTANDO ASSIM NOVOS SUBCONJUNTOS DE DADOS) = DATENESPLORADO

MISOFONIA (AVERSÃO A CERTOS SONS, QUE PODEM CAUSAR FORTE REAÇÃO EMOCIONAL) = SONFOBIO; MISOFONIO

MULTIMODALIDADE (APLICAÇÃO DE MÚLTIPLOS LETRAMENTOS, ENTRADAS OU INTERAÇÕES DENTRO DE UM MEIO, APARELHO OU SISTEMA) = MULTMODALECO

OBNUBILAR (TORNAR(-SE) OBSCURO; ESCURECER(-SE) = MALKLAR(IĜ)I; OBSKUR(IĜ)I; OMBRIĜI; (CAUSAR OBNUBILAÇÃO EM) MALKLARIGI; OBSKURIGI; NEKOMPRENIGI

OCIOSIDADE = SENLABORECO; NEFARADO; NEAGADO; STAGNADO

OUTPUT (OU SAÍDA: EM INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL, RETORNO, EXECUÇÃO DE COMANDO, TAREFA REALIZADA PELA IA COMO RESPOSTA A UMA DEMANDA OU PROMPT) = RESPONDO; TASKO; FARAĴO; PLENUMAĴO; (ARTEFARITA) INTELEKTAĴO

PERRENGUE (CONDIÇÃO DE QUEM ESTÁ ADOENTADO, ENFRAQUECIDO, PASSANDO POR SUFOCOS, ENFRENTANDO PROBLEMAS SOBREVIVENCIAIS) = MALSANECO; MALBONFARTO; MALBONSTATO; KRIZO; MALFACILAĴO

PETRÓGLIFOS (OU GRAVURAS RUPESTRES: IMAGENS GEOMETRIZADAS E REPRESENTAÇÕES SIMBÓLICAS, GERALMENTE ASSOCIADAS, QUE REGISTRAM FATOS E MITOS, GRAVADAS NAS ROCHAS DAS PAREDES INTERNAS E EXTERNAS DE CAVERNAS POR POPULAÇÕES NEOLÍTICAS OU CALCOLÍTICAS) = PETROGLIFOJ / ŜTONGRATAĴOJ

PLUGIN (OU PLUG-IN:EM INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL, COMPONENTE OU MÓDULO ADICIONADO A UM SISTEMA EXISTENTE, PARA ADICIONAR FUNCIONALIDADES DE IA ESPECÍFICAS OU ESPECIAIS) = KROMPROGRAMO; PROGRAMA KROMAĴO

PROMOÇÃO-RELÂMPAGO (INÍCIO SÚBITO DE DESCONTO DE MERCADORIAS DURANTE O EXPEDIENTE DE UMA LOJA) = FULMRABATADO

PROMPT (EM SISTEMA DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL, INSTRUÇÃO, REQUISIÇÃO OU PERGUNTA QUE SE FORNECE AO SISTEMA, PARA SE OBTER UMA RESPOSTA OU UM RESULTADO DESEJADO, PODENDO SER USADO PARA DIVERSOS FINS, COMO GERAR TEXTOS, IMAGENS, VIDEOS, CÓDIGOS, RESUMOS, IDEIAS, PERGUNTAS, SITES ETC) = (FAR)KOMANDO; PROCED-KOMANDO; (O PRODUTO DE UM PROMPT) KOMANDAĴO

QUAL NÃO FOI A MINHA SURPRESA! = KIEL FORTE MI SURPRIZIĜIS!; KIEL GRANDA ESTIS MIA SURPRIZIĜO!

RANÇO (INCÔMODO, DESPREZO) = ĜENIĜO; TEDIĜO

REDARGUIR = RESPONDI; KONTRAŬDIRI; REDIRI

REDE NEURAL CONVOLUCIONAL (NO CONTEXTO DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL E APRENDIZAGEM DE MÁQUINA, CLASSE DE REDE NEURAL ARTIFICIAL DO TIPO FEED-FORWARD APLICADA NO PROCESSAMENTO E ANÁLISE DE IMAGENS DIGITAIS) = KUNVOLVA NEŬRA RETO

REDE NEURAL RECORRENTE (CLASSE DE REDES NEURAIS ARTIFICIAIS ONDE CONEXÕES ENTRE NÓS PODEM CRIAR UM CICLO, PERMITINDO QUE A SAÍDA DE ALGUNS NÓS AFETE A ENTRADA SUBSEQUENTE PARA OS MESMOS NÓS, PERMITINDO TAMBÉM QUE ELE EXIBA COMPORTAMENTO DINÂMICO TEMPORAL) = REVENEMA / MEMREKOMENCIĜEMA NEŬRA RETO

REINO DE CUXE (OU APENAS CUXE E, APÓS A TRANSFERÊNCIA DA CAPITAL PARA MEROÉ, COMO REINO MEROÍTICO OU REINO DE MEROÉ: ANTIGO REINO AFRICANO SITUADO AO SUL DE ASSUÃO, ENTRE A PRIMEIRA E A SEXTA CATARATA DO RIO NILO, ONDE HOJE SE LOCALIZA O SUDÃO) = REGNO DE KUŜO

RENDA BÁSICA UNIVERSAL (TEORIA QUE ADVOGA QUE UMA QUANTIA DEVA SER PAGA EM DINHEIRO A CADA CIDADÃO PERTENCENTE A UMA NAÇÃO OU REGIÃO, COM O OBJETIVO DE PROPICIAR A TODOS A GARANTIA DE SATISFAÇÃO DE SUAS NECESSIDADES BÁSICAS) = UNIVERSALA BAZA ENSPEZO, BAZA ENSPEZO, GARANTIO DE BAZA ENSPEZO

RIR DE ORELHA A ORELHA = RIDI PLENVIZAĜE; RIDI DE UNU ORELO AL ALIA; RIDEGI

ROBOTICISTA (ROBOTISTA ESPECIALISTA EM SISTEMAS DE AUTOMAÇÃO, MECATRÔNICA, TLC, ARQUITETURA ROBÓTICA, PERSONALIZAÇÃO DE ESTRUTURA E ACABAMENTO, ALÉM DE ARTE-FINAL DE ROBÔ) = ROBOTIKISTO

ROBOTISTA (ESPECIALISTA, PROGRAMADOR, CONTROLADOR OU MANTENEDOR DE ROBÔ) = ROBOTISTO

SAIR DO CONTROLE = IĜI MALKONTROLEBLA / NEREGEBLA; MALKONTROLEBLIĜI; NEREGEBLIĜI

SALTEADO (NO SENTIDO DE ENTREMEADO, NÃO EM SEQUÊNCIA) = NESINSEKVE

SENEGÂMBIA (CONFEDERAÇÃO FORMADA ENTRE SENEGAL E GÂMBIA) = SENEGAMBIO

SER BARRADO (CONTRA IDA, ENTRADA, PASSAGEM...) = ESTI RETENITA

SER DADO A (SER CHEGADO A; TENDER A; TER INCLINAÇÃO PARA) = ESTI INKLINA AL; EMI AL; HAVI / MONTRI INKLINON / DISPOZICION POR

SINGULARIDADE TECNOLÓGICA (HIPÓTESE QUE RELACIONA O CRESCIMENTO TECNOLÓGICO DESENFREADO DA SUPERINTELIGÊNCIA ARTIFICIAL A MUDANÇAS IRREVERSÍVEIS NA CIVILIZAÇÃO HUMANA, COM A GERAÇÃO CADA VEZ MAIS MAIS RÁPIDA DE INDIVÍDUOS DOTADOS DE UMA SUPERINTELIGÊNCIA PODEROSA QUE, QUALITATIVAMENTE, ULTRAPASSARIA TODA A INTELIGÊNCIA HUMANA, COMPETINDO COM OS HOMENS) = MEMREPRODUKTA / SINGULARA ARTEFARITA INTELEKTO; ARTEFARITA MEMINTELEKTO

SUPERINTELIGÊNCIA ARTIFICIAL (ASI: FORMA DE INTELIGÊNCIA ARTIFICIAL CAPAZ DE TOMAR DECISÕES DE FORMA TOTALMENTE CONSCIENTE E AUTÔNOMA NOS PROCEDIMENTOS CRIATIVOS, DESTRUTIVOS OU MODIFICATIVOS) = MEMKONSCIA / PLENAŬTONOMA / SENDEPENDA ARTEFARITA INTELEKTO; ARTEFARITA SUPERINTELEKTO

TIMINA (NA BIOQUÍMICA, UMA DAS QUATRO BASES NITROGENADAS PRINCIPAIS ENCONTRADAS NO DNA) = TIMINO

TIRAR SARRO (DIVERTIR-SE SEM COMPROMISSO À CUSTA DE ALGUÉM, MUITAS VEZES COM PROPÓSITOS DE BULLYING) = MOKI; ĈIKANI; RIKANI

TÔNUS MUSCULAR (ESTADO DE TENSÃO ELÁSTICA (CONTRAÇÃO LIGEIRA) QUE APRESENTA O MÚSCULO EM REPOUSO, E QUE PERMITE INICIAR A CONTRAÇÃO RAPIDAMENTE APÓS O IMPULSO DOS CENTROS NERVOSOS) = MUSKOLA TONO

TRABALHO ANÁLOGO À ESCRAVIDÃO (TRABALHO FORÇADO OU EM CONDIÇÕES DEGRADANTES, SEM QUALQUER DIREITO TRABALHISTA) = LABORO ANALOGE SKLAVECA; LABORO ANALOGA AL SKLAVECO

TRAMITAÇÃO (DE PAPÉIS, DOCUMENTOS, PROJETOS DE LEI...) = SINSEKV(IG)O; PAŜ(IG)ADO; PROCED(IG)ADO; (TRA)PREPARADO; PAŜARO

TRANSIÇÃO DE GÊNERO (PROCESSO PELO QUAL UMA PESSOA PASSA PARA ADEQUAR SUA APRESENTAÇÃO DE GÊNERO À SUA IDENTIDADE DE GÊNERO) = ALIGENRIĜO

TRANSIMAGEM (IMAGEM DE UM SER OU CONSCIÊNCIA QUE  SE ENCONTRA FORA DA REALIDADE FÍSICA TRIDIMENSIONAL, PODENDO SER DE UMA INDIVIDUALIDADE QUE JÁ SE DESVENCILHOU DO SEU CORPO FÍSICO, DE UM ALIENÍGENA, OU DE QUALQUER TIPO DE FORMA-CONSCIÊNCIA, ASSIM COMO TAMBÉM A CAPTAÇÃO DE CENAS OU PAISAGENS DE OUTRA DIMENSÃO) = TRANSBILDO

TRANSTORNO DE ESTRESSE PÓS-TRAUMÁTICO (OU TEPT: PERTURBAÇÃO MENTAL QUE PODE SE DESENVOLVER EM RESPOSTA À EXPOSIÇÃO A UM EVENTO TRAUMÁTICO, COMO AGRESSÃO SEXUAL, GUERRA, ACIDENTE DE AVIAÇÃO OU OUTRO TIPO DE AMEAÇAS À VIDA DA PESSOA.) = POSTTRAŬMATA STREĈA PERTURBO

TRETA (CONFUSÃO, BRIGA) = TOHUVABOHUO; DISPUTO

TRIPOFOBIA (NOME POPULARMENTE DADO À FOBIA DE PADRÕES IRREGULARES OU DE AGRUPAMENTO DE PEQUENOS BURACOS OU SALIÊNCIAS EM SERES VIVOS) = HAŬTTRUFOBIO; TRIPOFOBIO

TROCAR IDEIA (CONVERSAR) = INTERPAROLI; BABILI; KONVERSACII

URACILA (OU URACILO: NA BIOQUÍMICA, BASE NITROGENADA EXCLUSIVA DO RNA COM ANEL SIMPLES, SENDO UM COMPOSTO ORGÂNICO PIRIMÍDICA, QUE REALIZA DUAS LIGAÇÕES DE HIDROGÊNIO (ASSIM COMO A TIMINA) = URACILO

UXÓRIO (ADJ. RELATIVO A ESPOSA, CÔNJUGE VIRAGO OU CÔNJUGE VAROA) = EDZINA

ZUEIRA (BRINCADEIRA, BAGUNÇA) = MOKAĴO; ŜERCAĴO; AMUZAĴO